SpoenkJack Tummers

Denkmalschützer und Geologen sind schon länger alarmiert. An immer mehr Stellen des Doms bröckelt es. Verantwortlich dafür sind auch Pilze und Algen. Eine bunte Gemeinschaft von Mikroorganismen wächst nahezu überall an dem alten Gemäuer. (bron: Abenteuer Wissen / ZDF)

Zwammen en schimmels groeien overal. En niet alleen maar op de grond of aan een boom, maar net zo makkelijk ook van binnenuit een organisme. En ook stenen lusten ze, vooral als ze lekker oud en wat poreus zijn, zoals die van de Dom van Keulen. In een documentaire met de titel Pilzbefall am Dom (zoiets als ‘schimmelaanslag op de Dom’) die vorige week woensdag uitgezonden werd door de Duitse zender ZDF wordt ingegaan op de gevolgen van schimmels die wel wat steen lusten. Het gaat dan om dat groenige tapijtje dat je ook veel ziet op oude grafstenen en ruïnes. Je zou het niet denken, maar die donzige aanslag zorgt ervoor dat die grote Dom van Keulen langzaam maar zeker kleiner en ieler wordt. De schimmels dringen door in de stenen en maken het oppervlak broos. Een mesje in de hand van een reporter liet zien dat je er met gemak zomaar een centimeter of wat aan steen af kunt schrapen.

Het mooie hiervan – und schade für den Dom – vind ik het idee dat alles uiteindelijk zal verdwijnen. Het maakt niet uit of iets van massief marmer is of van roestvrij staal. Uiteindelijk zal alles zich gewonnen moeten geven aan de macht van het kleine. In het programma komt een schipper aan het woord van een modern reddingsschip waarvan de machines regelmatig gecontroleerd moeten worden op olie etende algen. Als ze olie omzetten in iets dat niet schadelijk is voor het milieu is dat mooi en in de toekomst wellicht ook toepasbaar bij olierampen en met olie verontreinigde bodems. Tijdens een reddingsactie midden op zee opeens met een motor zitten die niet meer wil starten is iets anders. Dan sta je toch mooi te kijken, als stoere kapitein aan het roer van een hightechschip.

Het artikel met mijn foto’s van de Tatton Park Show 2010 is inmiddels gepubliceerd in nr. 16 van het tijdschrift Tuin & Landschap. Het zijn 8 pagina’s geworden met in totaal 17 foto’s. Vriendin M. uit Castricum heeft de teksten geschreven.

Klik hier en hier voor een indruk van de binnenpagina’s.

Een mens kan verdrinken in een emmer water, als hij zijn hoofd er maar lang en diep genoeg in stopt. Een insect is zo klein dat een druppel water fataal kan worden. Dit beestje is het overkomen. Terwijl het rustig lag te slapen op de stengel van een plant begon het te regenen. Zijn slaap was zo diep dat het niet wakker werd van het geplens. Een druppel regenwater viel op de stengel en gleed langzaam naar het insect toe. In zijn droom voelde het misschien al nattigheid. Een droom over vijvers of misschien zelfs de Titanic. En toen was het voorbij. Of was het al dood en begon het daarna pas te regenen. Wat ik dus eigenlijk wil zeggen is dat een druppeltje water soms heel erg groot kan zijn.

Tijdens een recente wandeling viel mijn oog op iets zwarts dat aan een prikkeldraad hing. In eerste instantie hield ik het voor een pluk haar van een koe of een donkergekleurd herfstblad. Dichterbij gekomen zag ik dat het een paardemestkever was die met zijn voorste schild vastgeprikt zat op de punt van het prikkeldraad. Wie doet nu zoiets? Een wanhopige natuurfotograaf die al maanden niks meer gepubliceerd heeft en dan maar zijn toevlucht neemt tot het in scène zetten van een foto? Zou niet de eerste keer zijn trouwens. Heel wat foto’s van insecten worden gemaakt binnenshuis of in de beslotenheid van de eigen tuin of kas. Dat scheelt een hoop in licht en (afwezigheid van) wind.
Een tweede mogelijkheid zou kunnen zijn dat deze kever zelf verantwoordelijk is voor deze prikactie. Kevers vliegen net als helicopters in ‘voorovergekantelde’ positie. En wie verwacht er nu opeens prikkeldraad in een voor het overige leeg weiland? Deze kever leefde overigens nog. Ik heb hem voorzichtig van het prikkeldraad losgetrokken en neergezet in het gras, maar natuurlijk niet voordat ik er wat foto’s van had gemaakt.

Een derde optie, en in dit geval de meest waarschijnlijke, is dat dit het werk is van een vogel als de grauwe klauwier. Deze vogel, met haaksnavel en scherpe nagels, staat erom bekend zijn slachtoffers op deze manier achter te laten om ze later op zijn gemak te komen oppeuzelen. Dit geldt niet alleen maar voor insecten. Ook kleine vogels en amfibieën worden op deze manier bewaard voor later. Gisteren trof ik het afgekloofde lijkje aan van – ik vermoed – een kikker. Dit keer niet aan de haak maar met zijn poten rond het prikkeldraad gewikkeld. Aan de verkleurde punt linksboven op de foto is nog te zien dat de kikker aanvankelijk wel vastgeprikt heeft gezeten maar zijn lijfje naderhand is losgeraakt toen er niet meer zoveel vlees aan zat. Met een beetje – morbide – fantasie kun je je voorstellen dat de kikker geprobeerd heeft zijn pootjes rond de draad te slaan om op die manier zichzelf los te kunnen trekken. Maar laten we het er maar op houden dat de kikker op slag dood was…

In een bos in Groningen is men onlangs de zeldzame dooiergele spatelzwam tegengekomen, voor het eerst in 50 jaar. Zeldzamer dan helemaal verdwenen krijg je ze niet. Deze paddestoel was voor Nederland eigenlijk al afgeschreven, iets van het verleden. Nu is hij er echter weer, net als een paar andere paddestoelen die als zeer zeldzaam worden omschreven. De inktviszwam en de traliezwam bijvoorbeeld. De inktviszwam of clathrus archeri zijn we laatst zelfs tegengekomen in het natuurgebied De Brand bij Udenhout. Het is een prachtige zwam, oorspronkelijk blijkbaar afkomstig uit Australië en in Europa voor het eerst waargenomen in 1921. Mooi van kleur en de tentakels zijn net zo glibberig als die van een echte inktvis, hoewel ik die tentakels nog nooit door mijn vingers heb laten glijden.

Als iemand geeuwt, is het moeilijk om niet spontaan mee te gaan doen. Sterker nog: zelfs lezen over geeuwen kan ervoor zorgen dat u moet gapen. Maar waarom zijn wij mensen daar zo vatbaar voor? Wetenschappers hebben er onderzoek naar gedaan en concluderen nu dat geeuwen heel belangrijk is: het schept een band. (bron: scientias.nl)

Eergisteren kwamen vriend Peter en ik terug van Antwerpen van weer een dagje fotograferen in het havengebied. Fotograferen, uren achter elkaar intensief kijken, is heel vermoeiend. Dus zaten we op de terugweg in de auto gezamenlijk aan een stuk door te geeuwen. Hebben we een band met elkaar? Ja, maar dat geeuwen was toch echt wel van vermoeidheid. En als ik naar Balkenende of Rutte luister moet ik ook geeuwen. Betekent dat dan dat ik een band heb met die twee? Geenszins, neen en nogmaals neen. Dan geeuw ik uit verveling. Doe ik dit tijdens een lezing en zit ik op de eerste rij, dan doe ik het ook nog eens met de bedoeling de persoon op het podium te laten weten dát ik me verveel.

Baby’s schijnen al te gapen in de baarmoeder zodra ze elf weken oud zijn. Lang dacht men dat geeuwen iets te maken had met een tekort aan zuurstof, maar onderzoek heeft inmiddels aangetoond dat dat niet het geval is. In het artikel staat ook nog vermeld dat ook alle gewervelde dieren geeuwen, zelfs slangen en hagedissen. Dat laatste kan ik sinds gisteren bevestigen. Een klein boomkikkertje, bungelend aan een takje, trok zijn bekje wagenwijd open voor een geeuw terwijl ik een foto van hem probeerde te maken. Als mens voelde ik op dat moment een band met dat beestje, alleen vermoed ik dat dit gevoel niet wederzijds was. Veel meer vermoed ik dat het kikkertje zich afgevraagd zal hebben hoelang dat menspersoon nog bezig zou zijn met zijn fototoestel en kon het uiteindelijk een geeuw niet meer onderdrukken. Heel begrijpelijk. Ik baal er alleen van dat ik die geeuw niet op de foto heb.

Je zou denken dat met al die regen die we onlangs hebben gehad het wel over zou zijn met de droogte. Toch zie ik overal waar ik in het bos kom en langs weilanden dat sloten zonder uitzondering droog staan. Zelfs hele vennen staan bijna tot de bodem droog. Dat kan ook mede veroorzaakt zijn doordat boeren in een tijd van aanhoudende droogte extra water verbruiken. Hoe dat precies werkt weet ik even niet meer, maar ik heb me eens laten uitleggen dat landbouwgrond soms bewust lager ligt dan omringend land zodat het aanwezige water rondom hier naartoe zal afvloeien. Met als gevolg dat de groente er goed bijstaat maar heide en bos minder. Zo kon ik dit keer een slootje instappen waar ik normaal gesproken natte voeten zou krijgen. De bodem was helemaal bedekt met iets dat leek op grote lappen perkament. Het resultaat van een dik pak herfstbladeren dat maanden aan een stuk op het oppervlak van het water heeft gedreven en nu, na helemaal verkleefd en uiteengevallen te zijn, opgedroogd en wel op de bodem van de sloot lag. En daaronder zit nog nieuw leven. Nieuwe plantjes die met een enorme groeikracht door die deken heen weten te breken. Over een paar maanden zullen alweer de eerste bladeren van de bomen vallen voor de aanmaak van een nieuw laagje ‘perkament’. Volgend jaar, volgende zomer. Eerst nog maar even genieten van deze zomer.

Dit vliegje had zulke groene ogen dat ik het meteen zag zitten. Uiteraard pas toen ik pal voor die struik stond. Een vliegje blijft een klein ding. Ik heb er snel even een paar foto’s van gemaakt voordat het weer zou opvliegen en verdwijnen. Het vervelende van insecten fotograferen, zeker op een dag als vandaag waarbij het nooit echt windstil werd. Ik maakte een paar foto’s vanuit het standpunt waarin ik het vliegje voor het eerst zag zitten, en daarna nog even vanaf de andere kant en door de knieën voor een foto recht van voren. En toen waren de ogen opeens veranderd van groen naar oranje. Nee, niks mis met de instelling van de witbalans van mijn camera. Ook niet de ene keer wel geflitst en de andere keer niet. Het zal dan wel te maken hebben met de hoek waarin het licht op de facetogen van deze vlieg viel. Jammer genoeg vloog het beestje daarna weg, anders had ik nog even kunnen uitproberen of kijkend vanuit andere hoeken nog meer verschillende kleuren zou hebben opgeleverd.

Nu nog te zien in museum De Pont in Tilburg: Giuseppe Penone. Deze kunstenaar houdt zich al jarenlang bezig met het maken van kunst vanuit een diep respect voor de natuur. De elementen groei en tijd komen tot uiting in werken waarbij soms alleen maar bomen en takken wordt gebruikt, maar ook vaak in combinatie met andere materialen zoals glas, metaal en leer. Zijn kunst heeft al vaker in dit museum gestaan of gehangen en ik kende al zijn uit lange blokken hout gehakte boomstammen. Nu hingen er ook andere werken van hem zoals de met ontelbare doornen van de acacia opgebouwde houtpatronen. En het gekke is, dat idee heb ik ook ooit gehad.

Ooit had ik een handjevol doornen in mijn hand van een rozenstruik. Je kent ze wel, die kleine puntige dingen die je met een beetje speeksel op je neus of voorhoofd kunt plakken. Ik vroeg me af hoe het zou zijn om een heel vlak te vullen met deze doornen. Penone heeft het gedaan en het ziet er schitterend uit. Het grote verschil tussen Penone en mij is dat ik me waarschijnlijk beperkt zou hebben tot een vlak van dertig bij dertig centimer. Maar het grootste verschil is wel dat Penone zijn idee gewoon uitgevoerd heeft en ik niet. Niet alleen maar denken maar ook doen. Ik zal er aan proberen te denken, de volgende keer.

In het bos is veel te zien. Bomen natuurlijk, veel varens en ander grondgroen, insecten en vogels. En heel veel waarvan je denkt dat het iets is, maar het is niks. Je denkt dat het een kikker is, maar het is een hoopje mos. Of het ziet eruit als een spin, maar is niet meer dan een verzameling aan elkaar geplaktje kleine takjes op een blad. Of het lijkt wel een donkerkleurige octopussprinkhaan met lange poten! Zeer zeldzaam!