SpoenkJack Tummers

Van mensen en apen wisten we het al. Ze kunnen denken en ze kunnen pijn voelen. Daarna kwamen we erachter dat heel veel andere zogenaamd lagere diersoorten dat ook kunnen. Vissen hielden we voor lange tijd ongevoelig voor pijn. Koudbloedig, glibberig, geen poten om op te lopen. Maar vissen beschikken ook over een complex zenuwssyteem en zijn net zo goed in staat om pijn te voelen als wij. En ze kunnen ook denken en hebben een geheugen. De voor ons zo bruikbare verschillen tussen mens en dier lijken steeds kleiner te worden. Straks is er niks meer over dat we met goed fatsoen als argument kunnen hanteren voor het opleggen van onze wil en het naar eigen goeddunken gebruiken en misbruiken van dieren. Behalve onze arrogantie.

Op de website van Natuurbericht.nl las ik een artikel over een door een schimmel veroorzaakte en sexueel overdraagbare ziekte bij vliegen: ‘Wanneer een vlieg in contact komt met een spore van deze schimmel, groeit een schimmeldraad door een lichaamsopening het lichaam van de vlieg binnen. De groeiende schimmel verandert de vlieg binnen enkele dagen in een trage en overal tegenaan vliegende zombie. Letterlijk zelfs, want de schimmel tast de hersenfuncties van de vlieg aan en neemt deze over. Uiteindelijk dwingt de schimmel de vlieg zo hoog mogelijk naar boven te klimmen. Daar aangekomen laat hij de vlieg een typische houding aannemen, waarbij deze de vleugels uitspreidt en dood gaat’. (tekst: Menno Boomsluiter, Nederlandse Mycologische Vereniging)

Hersenfuncties en geen pijn? Ik kan het zelf niet geloven. De beschrijving van het sterven van deze vlieg (of deze) doet mij toch heel erg denken aan een afschuwelijke manier om dood te gaan. Niet dat ik daar nu emotioneel van word. Het gaat me even om het idee dat ieder dierlijk wezen volgens mij in staat is pijn te ervaren. Onderaan deze pagina staat nog een link naar een video uit de serie Planet Earth van David Attenborough met daarin beelden van hoe schimmels insecten overnemen. Luguber en tegelijkertijd prachtig om te zien. Te beginnen met een mier die sterft nadat het in contact is gekomen met zo’n schimmel. En kijk dan vooral even naar de kronkelingen van het beestje voordat het de geest geeft. Pijn? Ach wat, dat beeld ik mezelf alleen maar in. Antromorf en vooral niet wetenschappelijk. Maar dat beweerden ze ook altijd van muizen en dat is inmddels wel achterhaald. Nu nog de insecten. Kleine pijntjes, maar toch.

Klik hier voor het fragment uit Planet Earth »

Voor het tijdschrift Tuin & Landschap ben ik met vriendin M. afgelopen dagen kort in Engeland geweest in verband met het fotograferen van tuinen tijdens de RHS Tatton Park Show 2010. RHS staat voor Royal Horticultural Society. Samen met onder andere de RHS Flower Show Celsea is dit een van de grote toonaangevende tuinshows in de wereld. Vriendin M. is redactrice bij het genoemde tijdschrift en schrijft een artikel over deze show. Foto’s volgen nog.

Zo vlieg je maar af en toe, zo maak je vier vluchten in drie dagen tijd. Beiden zijn we geen ‘frequent flyers’. Tatton Park ligt net onder Manchester. Rechtstreekse vluchten naar Manchester zijn spaarzaam en duur en dus moesten we het doen met een tussenstop in London. De vluchten zelf duren maar een klein uur. De meeste tijd gaat zitten in het wachten op de aansluitende vlucht. Dat is echter geen straf, zeker niet in deze tijd van vakantie(gangers). Er is op luchthavens zo ontzettend veel te zien dat je je geen moment hoeft te vervelen. Tenzij je misschien een van die frequent flyers bent. Dan doe je niks anders dan de krant lezen of met je ogen dicht luisteren naar muziek via een mp3-speler.

Een dag reizen, een dag fotograferen en weer een dag reizen. Het lijkt niks, maar toch heeft het zoveel indrukken opgeleverd dat ik er nog weken over zou kunnen schrijven. En misschien doe ik dat ook wel. Beetje bij beetje. Net wat er op een bepaald moment naar boven komt. Zoals bijvoorbeeld die Deense freelance fotograaf die wist te vertellen dat hij bij het plaatsje Knutsford, waar ons hotel zich bevond, steeds moest denken aan de Deense koning Knoet, of Knut. Net als in het Nederlands zou je in het Deens ‘Knutsford’ uit willen spreken met een harde ‘K’. Zo klinkt ‘Knuts’ in het Deens net zo lollig als in het Nederlands. Duitsers zouden misschien moeten denken aan hun ijsbeertje Knut. Ook dat is grappig. Knutsford zelf is gewoon Brits. Klein en erg sfeervol. Het stationnetje heeft vorig jaar nog een prijs gewonnen als best onderhouden station in Engeland. Een van de vele prijzen die er in Engeland te winnen vallen. Want de prijzen die de tuinen tijdens de RHS Tatton Park Show kunnen winnen lijken erg veel op de prijzen die honden kunnen winnen tijdens een show als Crufts. Bronze, silver, gold en ‘best of show’. Engelsen zijn dol op awards.

Klik hier voor de lokatie van Tatton Park »

Drinken, drinken en nog eens drinken. Erg belangrijk met dit warme weer, en daarom had ik gisteren bijna niks bij me. Op de weg terug van die afgebrande kippenstal besloot ik bij Westelbeers nog even het bos in te lopen. Een half litertje water had ik bij me, meer niet. Als een eenzame wandelaar in de woestijn had ik mezelf al op rantsoen gezet. Telkens niet meer dan één flinke slok, dat moest voldoende zijn. De koeien die ik voorbij liep lagen rustig aan de rand van het weiland onder de schaduw van een paar hoge bomen. Daar stond ook hun drinkbekken. Aan de andere kant van het pad kronkelde een watertje dat ik echter niet kon zien vanwege de hoge begroeiing aan weerszijden. Toen ik besloot dat het welletjes was voor die dag en ik omkeerde was het flesje leeg. Op de terugweg kreeg ik steeds meer dorst en ik raakte er stilaan van overtuigd dat drinken na dorst fijner is dan de vervulling van welke andere zintuigelijke of zinnelijke behoefte ook.

Terwijl ik zo terugliep naar mijn motor zag ik in mijn ooghoek iets zwarts op een blad zitten. Als je regelmatig in het bos komt, op zoek naar insecten, zul je merken dat je heel vaak lichte of donkere vlekken op bladeren ziet die bij nader inzien niet meer zijn dan een verfrommeld stukje natuur. Een half takje, een verschrompeld blad van een boom, of simpelweg de schaduw van het blad erboven. Dit keer was het echter een vlieg. Een hele gewone vlieg die ik normaal gesproken mooi had laten zitten, maar deze vlieg zat daar op zijn gemak te genieten van een druppeltje water. De rotzak! Ik had het van hem af kunnen pakken, maar ook vliegen hebben dorst. En dat piepkleine druppeltje mag dan misschien een emmer zijn in de belevingswereld van een vlieg, voor mij was het niet meer dan een gebiedje van vijftig bij vijftig pixels, gezien door een macrolens. Insect zijn heeft zo zijn voordelen.

Eigenlijk zou ik een nieuwe categorie moeten aanmaken voor mijn berichtjes. De categorie ‘nooit geweten’. Zo lees ik vanmorgen in de nieuwsbrief van VARA’s Vroege Vogels dat de klaproos zijn naam dankt aan het feit dat zijn bloem bij regen ‘dichtklapt’. En dat men in Vlaanderen deze bloem daarom ook wel onweersbloem of donderbloem noemt. Wist u dat? Ja? Ik niet namelijk. Altijd gedacht dat het met de vorm en fragiliteit van de blaadjes te maken had die bij elk zuchtje wind om lijken te klappen. Een beetje op de manier waarop ook een hond zijn oren opeens dubbel kan vouwen. Of rechtop kan doen staan. Even verder zoeken op internet levert me nog meer ‘nooit geweten’ op. De latijnse naam van de bloem bijvoorbeeld: papaver somniferum. Of papaver hybridum, papaver dubium, papaver rhoeas, papaver argemone. Handig die latijnse namen, omdat ze over het algemeen eerder verwijzen naar het uiterlijk of een opvallende eigenschap van de bloem dan wat de plaatselijke volksmond er van maakt. Nog even verder lezen en de klaproos blijkt ook wel kollebloem genoemd te worden. Een heksenkruid, vanwege de eigenschappen van sommige klaprozen, bijvoorbeeld die van de eerder genoemde papaver somniferum of slaapbol. Wie nog meer wil weten over de klaproos moet zelf maar even verder lezen, bijvoorbeeld hier. Het laatste wat ik namelijk wil is slaapverwekkend overkomen.

Je ziet ze amper, totdat je je voet verplaatst en er opeens vanalles lijkt te gebeuren, daar beneden op de grond. Eerst denk je dat het sprinkhaantjes zijn, of kleine kevertjes. Totdat je wat beter gaat kijken en dan blijken het kleine kikkertjes te zijn. Dikke groene kikkers over een tijdje, maar wat scheelt het. Nu zijn ze nog zogenaamd in wording, maar alles zit er al op en aan en functioneert. Als je zo een tijdje rondloopt, in de buurt van een poel, zie je pas hoeveel het er zijn. Minstens honderden, misschien wel duizenden of nog meer. Velen zullen ten prooi vallen aan vogels, of mensen zoals ik, die nieuwsgierig geworden naar nieuw leven met schoenmaat 42 veel van dit nieuwe leven letterlijk en figuurlijk de grond in stampen.

Wormen en rupsen. Wormen wurmen en rupsen plagen. Maar als je ze eens goed gaat bekijken, hoe ze als een acrobaat een een zijden draadje bungelen en omhoog klimmen, hoe ze rond de steel van een blad kronkelen of zich oprollen als een slang, dan is er niks wurmerigs of plagerigs aan deze beestjes. Het zijn lieve kleine trage bosbewoners die knabbelen aan een blaadje of heen en weer zwiepen aan een bijna onzichtbaar touw. Erg leuk om te zien en foto’s van te maken. De rups op de foto is een echte acrobaat. Op precies dezelfde manier als mijn gymleraar mij vroeger (tevergeefs) aanwijzingen gaf hoe je in een touw naar boven kunt klimmen, zo doet ook deze rups dat. Knietje intrekken, voetje vastzetten tegen het ‘touw’, dan het bovenlijfje uitstrekken naar boven, dan weer het knietje intrekken etc. De volgende keer ga ik eens proberen of ik het niet kan filmen. Zal wel erg moeilijk worden, want bij elk zuchtje wind waait zo’n beestje alle kanten op.

Bij de opening van de biodiversiteitstuin (wat een rotwoord om te moeten typen…) hadden ze een vrouw uitgenodigd om iets lekkers te serveren. Een ‘raw’ worteltaart. Raw voor rauw. Hij was heerlijk. Lekker fris van smaak, met een beetje citroen of sinaasappel. En bovenop het stukje taart lag het knopje van een madeliefje. En die kun je dus blijkbaar gewoon eten! Wist ik veel. Soms voel ik me echt ontzettend dom. Zou er hongersnood uitbreken zou ik in staat zijn te sterven temidden van een heel veld vol madeliefjes. En dan te bedenken dat ik ze vroeger weleens plukte voor mijn moeder. Om lief voor haar te zijn. En dan stopte ze ze in een piepklein vaasje met een beetje water. Maar goed dat ik toen niet wist dat ze eetbaar waren, anders had ik ze nooit afgegeven.

Voor de lekkerste worteltaart: freaky salade »

Vandaag was de officiële start van de aanleg van een biodiversiteitstuin naast het Corpac Huis in Tilburg. Een aantal jaren geleden verdwenen daar nog een hele serie grote mooie bomen waar ik regelmatig een buizerd tussendoor zag vliegen, soms met konijn. En dat midden in de stad. Om die lege plek op te vullen, en misschien als spijtbetuiging voor de eerdere kap (hoewel niet schuldig daaraan), heeft de ECNC (Expertise centre for biodiversity and sustainable development) besloten op die plek een nieuwe tuin aan te leggen die past binnen de gedachte achter het jaar van de biodiversiteit. Veel planten, veel bloemetjes, veel vlinders. En de leraren en leerlingen van het daarnaast gelegen lyceum werken mee aan het project door hun lessen en activiteiten hierop aan te passen.

Achter de rug van Rob Wolters valt op het scherm te lezen: ‘Think global, act local’. Dit impliceert dat ons gedrag hier rechtstreekse gevolgen heeft op gebieden en volkeren aan de andere kant van de wereld. Marc van Roosmalen weet hier alles van. Hij noemt het de soja-connectie. Grootschalige kap in het Amazonegebied zodat daar soja verbouwd kan worden die in Nederland verwerkt wordt tot veevoer voor de bio-industrie. Er is een rechtstreeks verband tussen onze bio-industrie, onze vleesproductie en consumptie hier in Nederland, hier in Brabant, en het verdwijnen van bos en biodiversiteit in het Braziliaanse Amazonegebied. Think global, act local!

Ik heb er nog kort met Rob Wolters over gesproken, maar helaas is de ECNC niet echt actief op het gebied van voorlichting geven. Het is een kenniscentrum, een expertisecentrum dat desgevraagd ingeschakeld kan worden bij onderzoeken of om advies gevraagd kan worden. Wat jammer toch eigenlijk dat dit soort organisaties niet wat actiever worden en zich wat meer uit eigen beweging gaan mengen in maatschappelijke discussies. Een vlindertuin is natuurlijk leuk, maar daarmee is het tropisch regenwoud niet gered.

De aardappel. Als ik een dichter zou zijn zou ik over de aardappel willen schrijven en niet over kersen of aardbeien. Hoe mooi glimmend en vuurrood deze ook kunnen zijn en hoe vaak ze ook niet gebruikt zijn in foto’s en films als erotisch speeltje, een aardappel vind ik toch mooier. Ze zijn altijd anders van vorm. Klein, groot, soms heel egaal, soms met vreemde bochten en bobbels die je fantasie prikkelen, net als bij stapelwolken. En ze voelen zo lekker aan, zeker als er nog wat zand of klei aan de aardappel zit. Dan voel je en ruik je de aarde waar deze aardappel uit voorkomt en misschien denk je dan wel even terug aan je kindertijd toen je nog met je handen in de grond wroette. Tenzij je opgegroeid bent midden in een stad, maar zelfs dan zul je je wel een beetje kunnen voorstellen wat ik bedoel.

Het leuke van een aardappel is ook dat hij mooi blijft, ook als zijn huid begint te rimpelen en er uitschieters naar buiten beginnen te komen. Als het zover is, en altijd eerder dan je verwacht, laat ik ze altijd nog een tijdje liggen. Benieuwd naar hoe hij er over een tijdje uit zal zien. Soms krijgt zo’n aardappel maar een enkele uitschieter zoals deze, soms een heel rijtje naast elkaar. De aardappel op de foto ligt nu op het balkon. Elke dag kijk ik er even naar, net zoals iemand anders misschien naar zijn plantje kijkt of er al bloemetjes aan zitten te komen. Ook mooi, maar het is geen aardappel.

In het kader van de week van de biodiversiteit kunnen inwoners van Tilburg meedoen aan de verkiezing van ‘Mooiste boom van Tilburg’. Aanvankelijk wilde ik een foto opsturen van een jonge spruit. Een of ander piepklein en verdekt opgesteld boompje onder het mom van ‘de jeugd heeft de toekomst’. Waarom moeten het ook altijd grote dikke beuken of eiken zijn die dit soort verkiezingen winnen? Bij voorkeur wanneer ze ook nog eens midden op een plein staan, naast een kerk of in het stadspark. Toch heb ik uiteindelijk maar gekozen voor de mispel in ‘mijn eigenste’ parkje, want:

• Er staan maar zeer weinig mispels in Tilburg.
• Het is een sprookjesachtige en levendige boom met kronkelige takken en een prachtige bloei.
• Een boom met een menselijke maat. Niet te klein, niet te groot, dus lekker goed van dichtbij te bekijken.
• ‘Smulgroen-ready’, want de vruchten/noten van deze boom zijn te eten, in het najaar en bij voorkeur na een aantal koude nachten.
• Hij staat vlakbij waar ik woon.

De mooiste boom van Tilburg »