SpoenkJack Tummers

Als feest – zegt men – wordt Halloween in Nederland steeds populairder. Als film zijn er al 11 versies van gemaakt, maar dan vooral met (scherp) mes en vork en niet met een onschuldig lampionnetje gemaakt van een meloen. Of was het een pompoen? In ieder geval was het in mijn jeugd geen van beide maar een suikerbiet die mijn vader voor me uitholde, en ging ik niet langs de deuren om snoep op te halen op 31 oktober maar op 11 november. Dan zongen we uiteraard de verkorte versie van het St. Maarten lied (anders kreeg je die plastic zak nooit vol) en dat ging dan ongeveer als volgt:

St. Maarten, St. Maarten,
geef me unne nieuwe hoed (tata…).
De oude is versleten,
mijn moeder mag nie weten,
hoempatè hoempatè,
geef me unne cent
en we zijn tevree.

Ik heb er maar één keer aan meegedaan en dan kregen we snoep of – in geval van een vervelend vrouwmens die geen enkel verstand van kinderen heeft – een mandarijn. Of nog erger, een sinaasappel. Soms ook geld maar dat stond dan weer gelijk aan snoep dus dat zat goed. Zelf was ik eigenlijk niet zo geïnteresseerd in dat snoep maar meer in wie er allemaal achter die deuren woonde. Elke dag liep ik er langsdoor op weg naar school maar zag nooit iemand. En dan, tijdens die avond, gingen de deuren open en keek je in het gezicht van een onbekende vrouw (het waren altijd vrouwen) en stond ik versteld van hun oprechte glimlach bij het zien van ons huichelachtige toneelstukje om snoep af te trochelen. Iedereen scheen dit normaal te vinden, zelf voelde ik me een bedrieger. De jaren daarna bleef ik dan ook thuis en nu ik volwassen ben is er nog steeds iets overgebleven van die plaatsvervangende schaamte, want als er kinderen op die dag langs mijn deur komen doe ik meestal of ik niet thuis ben. Sorry kinderen, maar ik ben ook maar een mens(kind).

Er wordt inmiddels al druk gefolderd voor sinterklaas en in de kranten zie ik ook al wekenlang advertenties voorbij komen voor kerstinkoopbustochten of een sfeervol kerstweekend voor de hele familie. Voor mij hoeft het allemaal niet en verlang ik al naar de dag na carnaval, als al dat knusse wintergedoe eindelijk achter de rug is en ik weer kan gaan uitkijken naar de lente en de zomer. Maar misschien is dat het oordeel van een volwassene met een winterdepressie, en een volwassene die net bij zich thuis een oud zwartepietenspel tegen is gekomen waar hij vroeger veel plezier aan heeft beleefd. Bij opa en oma, met neven en nichten en op het kleedje bij de kachel. En tegenwoordig? Ach, in plaats van een zwarte piet is het nu een of andere engerd uit een videogame waar samen tegen gestreden kan worden. Gezellig samen op een kleedje voor de tv. Het beeld verandert, maar het gevoel van nostalgie zal later niet veel verschillen met dat van mij. Als dat computerspel het tenminste al die tijd zal overleven, ergens bewaard in lade of doos.

Nu ik hierover schrijf, ik geloof dat ik nog ergens op een harde schijf een kopie heb staan van de allereerste adventuregame die ik speelde op de pc: Leisure Suit Larry in the Land of the Lounge Lizard. Als je ziet hoe blokkerig het scherm er toen uitzag zou je niet denken dat je dit spel ooit nog eens zou willen spelen, maar dat zal ik met dat zwartepietenspel ook niet doen. Het gevoel blijft echter hetzelfde. In plaats van de kaartjes zie ik nu de schermpjes voor me en hoor ik de geluidjes en deuntjes die er in het spel zitten. Niet meer dan piepjes eigenlijk, maar genoeg om mijn hoofd te vullen met herinneringen. Goh, wat heb ik toch een lol gehad met dit spel. En wie weet, destijds kon ik van de totaal te behalen 210 punten er maar 202 vinden. Er ligt dus nog een uitdaging voor me en misschien wel de perfecte manier om de naderende winter door te komen.

Afgelopen week was het – blijkbaar – de week van de toegankelijkheid. De week is inmiddels voorbij zonder dat ik mensen toegankelijker heb zien worden, maar de week was dan ook meer bedoeld voor mensen met een beperking. Berperkingen heeft iedereen zou je kunnen zeggen, maar in dit geval, in deze week, ging het om mensen met een lichamelijke beperking. Ook die heeft iedereen, maar ik zal niet gaan muggeziften…

Tijdens een van de activiteiten die georganiseerd werden kon je plaatsnemen in een rolstoel, om te kunnen ervaren wat het is om in een rolstoel te zitten. Nou ja, een rolstoel is een stoel met wieltjes zul je zeggen, en dat is het ook. Als je stil blijft zitten zul je geen verschil merken, pas als je in beweging wilt komen zul je zien dat een rolstoel iets heel anders is als een doodgewone stoel. Logisch zul je zeggen, want in het geval van een gewone stoel sta je simpelweg op en ga je aan de wandel. Maar exact dat is wat mensen met een bepaald soort beperking niet kunnen. Die kunnen alleen maar rollen.

Om een lang verhaal kort te krijgen, ik kon vroeger erg goed rollen, en dat zonder beperking! De enige beperking waar ik mee te maken kreeg was het einde van de gang van het ziekenhuis waar ik destijds werkte. Ik was namelijk erg goed in ‘rolstoelen’. Als alle bewoners in bed lagen wilde ik wel eens plaatsnemen in zo’n rolstoel en de gang een beetje op en af rollen. Gaandeweg ging het rollen me zo goed af dat ik met gemak mezelf op alleen maar de twee achterwielen in balans kon houden en op deze manier de gangen op en af kon rijden, rond mijn as kon draaien en heen en weer kon wiegen zonder om te vallen. Met de enige electrische rolstoel die voorhanden was kon ik zelfs het achterwiel laten spinnen door een ‘anti-continentiematje’ met de gladde onderkant onder de achterwielen te leggen en er vervolgens met vol ‘gas’ vandoor te gaan.

Waarom vertel ik dit allemaal? Ik heb eerlijk gezegd geen idee. Misschien omdat ik vanavond toch al regelmatig geplaagd werd door allerlei herinneringen van nostalgische aard, me daarbij telkens erg bewust van het (tijds)verloop en de eindigheid van mijn eigen leven. Een aardig idee trouwens voor een volgende ‘week van de’: de week van de vergankelijkheid.

We gingen op schoolreisje en namen mee… Een rolletje Rang en een rolletje pepermunt van King. Of misschien wel twee of drie, als het van die kleine rolletjes waren, en dan natuurlijk nog een paar boterhammen met kaas en gevulde koeken. En om dat allemaal te kunnen wegspoelen een paar pakjes Sunkist. Het merk bestaat nog, de pakjes zelf niet meer. Jammer eigenlijk, want behalve de waterige smaak waren het handige dingen. Ze konden niet omvallen en door de driehoekige vorm was je ook nooit geneigd ze naast elkaar en rechtop in je tas te gaan zitten ordenen. In plaats daarvan gooide je ze gewoon bij de rest van je spullen. Helemaal rond was nog makkelijker geweest, maar ja, dan heb je een sinaasappel en dat drinkt niet zo makkelijk weg.

In het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG of waarom noemen ze het niet gewoon Academisch Ziekenhuis Groningen…) is een speciale afdeling waar kinderen eens per jaar hun zieke beer kunnen brengen om genezen/opgelapt te worden. Toen was het niet nodig, maar de laatste tijd begint mijn eigen Teddy wat mankementjes te vertonen. Zal de ouderdom wel zijn, maar hij heeft nogal wat last van exceem op zijn voorhoofd, een chronisch ontstoken oog en een op handen zijnde liesbreuk. Zelf heb ik een hekel aan ziekenhuizen en is beer bovendien niet verzekerd, vandaar dat ik besloten heb eerst maar eens iets via het alternatieve circuit te proberen. Bijgesloten is een foto van Teddy bij de acupuncturist. Tot nu toe helpt het nog weinig, maar hij gaf geen kick! Dappere Teddy.

Ook mannen kunnen langdradig zijn. Dat zei vriendin M. tegen me als reactie op twee eerdere berichtjes over verhalen vertellende vrouwen (hier en hier). En ze heeft natuurlijk gelijk en keek terwijl ze dit zei met haar neus veelzeggend mijn kant op. En een neus is waar deze afkeer voor langdradigheid überhaupt mee begonnen is. Als kind hadden we namelijk een buurman in ons trappenhuis wonen die me regelmatig staande hield als ik langs hem heen wilde lopen, naar buiten waar er op me gewacht werd met een partijtje voetbal. Hij kwam dan dicht bij me staan, keek langs me heen om zich beter te kunnen concentreren en trok dan even hard aan zijn neus. Elke keer als hij aan zijn neus trok kwam er een volgend stukje van zijn verhaal naar buiten. En geloof me, deze buurman had een hele lange neus, dus zijn verhalen duurden en duurden. Nooit heb echter ook maar een woord kunnen onthouden van wat hij vertelde, want mijn aandacht werd volkomen inbeslaggenomen door het kijken naar zijn neus en zijn gebaren en het luisteren naar de geluiden die hij daarbij produceerde. Hij had trouwens ook lange vingers en soms vroeg hij me met een rukje aan zijn wijsvinger te trekken. Maar dat is een ander verhaal.

Gek, maar soms kom ik die buurman nog steeds tegen. Niet echt natuurlijk, hij is inmiddels al lang overleden, maar een toneelvoorstelling of een schrijver of dichter die voorleest uit eigen werk? Niet aan mij besteedt. Ik word er onrustig van en wil liever weg. Dat partijtje voetbal is al lang afgelopen, maar geef mij de woorden maar op een papiertje zodat ik ze in alle rust kan lezen. Maar om de woorden zal het deze man vast niet te doen zijn geweest.

Henry Allingham, Harry Patch en Bill Stone waren een tijdlang de oudste nog levende veteranen die de Eerste Wereldoorlog nog meegemaakt hadden. Harry Patch is nu, met zijn 111 jaar, na het overlijden van Bill Stone (108) en Henry Allingham (113) de oudste nog levende herinnering aan die tijd. Je zou bijna zeggen dat oorlogen goed zijn voor het bereiken van een zeer hoge leeftijd, als je zo’n oorlog tenminste overleeft.

Eerder schreef ik al iets over dit soort ooggetuigen van een andere tijd en dat ze veel meer zijn dan alleen maar een levende herinnering aan een oorlog van bijna een eeuw geleden. Toen ik onlangs op bezoek was bij mijn ouders begon mijn vader weer eens wat te vertellen over vroeger, en dit keer ging het over de smaak van appels. Of beter gezegd de afwezigheid van die smaak, want welke appel hij ook koopt op de markt, geen enkele heeft die volle smaak zoals hij zich die kan herinneren van vroeger. En de reden hiervoor is volgens hem het verdwijnen van hoogstam.

Na even op internet wat gezocht te hebben op ‘hoogstam’ blijkt dat er tegenwoordig weer subsidie gegeven wordt op het planten van hoogstam fruitbomen, hoewel ik het idee krijg dat dit meer te maken heeft met behoud van landschapsbeeld dan met de betere smaak van het fruit. Maar zelfs al zou hij binnenkort weer appels kunnen eten afkomstig van hoogstammige fruitbomen, ik geloof niet dat hij het verschil nog zal merken, want hij geeft zelf al aan dat de laatste jaren de smaak hem aan het verlaten is. Eerst het gezichtsvermogen, dan het gehoor, dan de reuk en smaak. Uiteindelijk verdwijnt toch alles.

Als kind kon je vroeger spelen met Lego, Technics, Bambino en het minder bekende Plasticant. In alle gevallen ging het om bouwsteentjes waar je – in theorie – hele mooie dingen van kon maken. Als je ouders maar genoeg geld hadden om steeds maar weer een nieuw doosje met van die bouwstenen voor je te kopen. In mijn herinnering was er toen ook ergens sprake van een recessie en hield de nieuwbouw, net als nu het geval is, al snel op bij gebrek aan bouwmaterialen. Trouwens, ik ben nooit zo’n Bob de Bouwer geweest. Meestal gebruikte ik ze om een infrastructuur aan te leggen die de hele vloeroppervlakte van gang, huiskamer en slaapkamer besloeg, waarna ik met mijn autootjes kon gaan spelen. En de elleboogvormige elementen van Plasticant waren weer ideaal om met een katapult af te schieten op de muren van Bambino.

Onlangs kwam mijn moeder aanzetten met een kist Plasticanten waarvan ik niet wist dat ze die al die tijd bewaard had. In die kist zaten veel minder onderdelen dan in mijn herinnering, nog niet eens voldoende voor de fundering van zo’n wolkenkrabber als op de foto. Ik heb de kist meegenomen naar huis om eens te kijken wat ik er nu, als volwassene, mee zou kunnen aanvangen. Mijn intelligentie en ruimtelijk inzicht zijn in de jaren flink toegenomen, dus ik had het idee nu toch wel iets magnifieks in elkaar te kunnen zetten met die steentjes. Maar helaas, de katapult leek me nog steeds de beste en leukste oplossing, en de gele elastische verbindingsstukjes blijken erg geschikt te zijn om vanaf een dun stokje weg te ‘pingen’.

Ik heb het spul dus maar op marktplaats gezet en binnen een week was het verkocht. ‘Bedankt voor dit stukje nostalgie. Ik heb er vroeger altijd erg veel mee gespeeld!’ was de reactie van de koper. Ik ook, maar ik ben blij dat ik er weer vanaf ben.

Na de brommer van mijn vader is er nu opnieuw een antiquiteit verdwenen uit het huis van mijn ouders. De ijskast van het merk Fiat kochten ze een paar jaar na hun trouwen in 1963, hetzelfde jaar als waarin ik geboren werd. Daarmee is hij dus 45 jaar oud, maar dankzij het onmenselijk goed onderhoud (nog zo’n antiquiteit) door mijn moeder ziet hij er tot op de dag van vandaag nog uit als nieuw. Nou ja, hier en daar ontbreekt een klein stukje lak, maar voor de rest ziet hij er nog geweldig goed uit. En wat natuurlijk ook belangrijk is, hij doet het nog steeds prima!

Fiat? Maken die niet auto’s? Ja, maar bijna niemand weet dat ze eind vijftiger jaren, begin zestiger jaren – een tijd dat de huishoudelectronica in opmars was – ook ijskasten en wasmachines maakten. Zelfs op de ‘historica’-pagina van de website van Fiat staat hier niets over vermeld, en dat hadden ze best mogen doen want de kwaliteit van dit apparaat is inmiddels legendarisch (binnen mijn familie).

De afgelopen jaren stond de ijskast in de kelder van de flat van mijn ouders en werd dan alleen nog tijdens verjaardagen in- en aangezet om alle vlaaien kwijt te kunnen, maar nu vonden ze het dan tijd worden hem weg te doen, desnoods naar de stort… Dat zou zonde zijn, vond ik, zoiets unieks gooi je niet zomaar weg. Op zijn minst zou ik, net als in het geval van die brommer, even de moeite nemen om via internet een koper te vinden die zo’n apparaat nog kan waarderen en hem een mooi plekje wil geven in zijn of haar huis.

En dus staat de Fiat nu te pronken in zijn nieuwe thuis in Doetinchem bij J., fervent Fiatrijdster en lid van de Fiatclub Nederland. Als ik de foto’s bekijk die ze me opstuurde zou ik bijna spijt krijgen dat ik hem zelf niet heb gehouden, maar dat gevoel was maar van korte duur. Het interieur en de kleuren passen echt bij dat apparaat uit de zestiger jaren, en zo blij als zij ermee is zou ik toch nooit zijn geweest.

Via Mininova heb ik wat oude afleveringen gedownload van I Dream of Jeannie, een Amerikaanse comedy uit de zestiger jaren. Als kind zag ik deze serie al op de Nederlandse TV en nadien waarschijnlijk ook nog wel een aantal keren in de herhaling. De mooie jonge dame – van tweeduizend jaar oud – die in een fles woont (‘the jeannie in a bottle) en kan toveren met een knikje van haar hoofd en ogen, met of zonder daarbij haar armen over elkaar heen te slaan om het toveren nog wat extra kracht bij te zetten. Misschien was ze wel de eerste ‘liefde’ in mijn jonge leven.

Wat ik een paar dagen terug zei over tv-kijken klopt niet. Ik moet hier namelijk toegeven dat ik nu sinds een week iedere avond naar een paar afleveringen van deze serie kijk en hier erg veel plezier aan beleef. Op een bepaalde manier komt ze tijdloos over, ondanks dat de zestiger jaren volop te zien zijn in de felgekleurde kleding of interieurs, muziek en gastoptredens van destijds populaire popgroepen of iemand als Groucho Marx in wie het personage Major Healey omgetoverd wordt als hij wenst ‘the funniest man on earth’ te willen zijn.

De dvd’s met alle afleveringen uit de 5 seizoenen waren al langer te koop, maar binnenkort verschijnt er nog een luxe verzamelbox incl. allerlei leuke extra’s. Nee, die ga ik niet kopen, maar ik kan me goed voorstellen dat er mensen zijn die dat wel doen. Zo’n ‘echte’ fles in je huiskamer zou toch uitnodigen er af en toe een blik in te werpen. Je weet maar nooit wanneer ze weer terug komt.

Ik ben trouwens niet de enige ‘fan’ van deze serie. Hier lopen er nog wat.