SpoenkJack Tummers

Een aantal jaren geleden kreeg ik drie dozen kerstballen mee van mijn moeder. Het formaat (uitklap)boompje wat ze nu nog hebben biedt toch geen plaats voor extra ballen en een echte boom hoeven ze niet meer zo nodig. Het eerste jaar vond ik het best leuk om al die ballen weer terug te zien, dit keer bungelend in mijn eigen boom. Dan kreeg ik herinneringen aan de kerstavonden thuis, hoe we met zijn drieën een hele avond bezig waren de boom ‘recht’ te krijgen en de verlichting, ballen en slingers gelijkelijk verdeelden over de boom. Heel voorzichtig pakte ik dan elke bal uit een doos en reikte deze mijn moeder aan die hem vervolgens in de boom hing. En een paar weken later deden we alles in omgekeerde volgorde en pakten we alles weer netjes in voor het volgende jaar. Een kat had ik toen nog niet, wel een hamster.

Tot nu toe is er elk jaar één kerstbal gesneuveld. Alle kerstballen die over waren kon ik tot nu toe kwijt in twee i.p.v. drie dozen. Maar ook hier in huis worden elk jaar records gebroken en zojuist zijn er dan ook twee in één keer stuk gevallen toen Mick er met het snoer van de verlichting vandoor wilde gaan. Nog een paar jaar en de ballen zijn op. Dan kan ik er natuurlijk weer een paar bij gaan kopen (made in China), maar dat was ik niet van plan. Die ballen zijn eigenlijk toch maar overkill, en dat vond mijn kat waarschijnlijk ook.

Heel af en toe is het er, even willen proeven aan gisteren. Soms letterlijk, zoals een paar weken geleden in een ‘ouderwetse’ snoepwinkel in de stad. Een zakje pectoraal, pakje Wrigley kauwgum (de witte!) en een paar Bazooka’s. Alles moet dezelfde dag nog op want mijn verlangen naar vroeger duurt nooit ze heel erg lang, en daarna duurt het weer een hele poos voordat het verlangen weer eens opduikt. Daarbij overigens geholpen door een misselijk en opgeblazen gevoel achteraf. Eigenlijk valt het dus altijd tegen en ik neem me dan ook steeds voor het niet meer te doen. Let the past be the past.

Maar afgelopen week was het dan weer zover. Een prachtige grote Bruynzeel doos met nieuwe potloden in alle kleuren van de regenboog. Echt een koopje. Ik was niet van plan weer eens te gaan ‘kleuren’, maar in gedachte zag ik mezelf de doos openmaken en met mijn vingers en handen over de potloden rollen. Een heerlijk gevoel vond ik dat altijd en ik dacht ‘Ach wat, ik koop die doos gewoon. Ik kan hem naderhand altijd nog eens cadeau doen aan een kind’.

Maar de potloden rollen niet meer, al lang niet meer. Tegenwoordig zijn ze allemaal zeshoekig zodat ze niet – net als vroeger – de hele tijd van tafel rollen. Er is dus over nagedacht bij Bruynzeel. Bovendien liggen ze ook nog eens zodanig strak passend in hun gleuf dat zelfs met meer druk er geen rollende beweging meer uit te halen valt. Stiften zijn wel vaak nog rond, maar die hebben dan vaak weer een gegroefde dop die het rollen tegengaat.

De lol van het rollen is er dus vanaf, maar ik heb besloten de doos toch nog maar even te bewaren. Deze weken liggen overal in winkels weer gratis kleurplaten waar je prijzen mee kunt winnen, en ik weet nog dat ik dit vroeger altijd vreselijk leuk vond om te doen…

Na minstens vijfentwintig jaar zal ik hier toch niet meer voor opgepakt kunnen worden toch?

De PvdA komt in zijn komende verkiezingsprogramma met een voorstel voor een bonus van 500 euro voor werknemers met een laag of middeninkomen. Ze willen op die manier werken financieel aantrekkelijker maken. Maar je zou het ook een goed overwogen kostenpost kunnen noemen om zoveel mogelijk stemmen ‘in te kopen’ voor de verkiezingen in november.
Een veel beter voorstel komt echter van mijn vader, een ervaren PvdA stemmer, namelijk herinvoering van het loonzakje.

Mijn vader is van beroep stratenmaker geweest. Op het einde van elke week kreeg iedereen in het bedrijf een loonzakje met het salaris van die week en met zijn eigen naam erop. Handgeschreven! Elke week beloning voor geleverde diensten, elke week waardering.
‘Instant Reward’ noemt men dit in de psychologie en een van de beste manieren om gedrag te belonen. Het is veel leuker en geeft meer voldoening om waardering voor geleverd werk persoonlijk overhandigd te krijgen, i.p.v. één keer per maand via bank of giro. En dan soms ook nog te laat en moet je via internet kijken of het geld inderdaad gestort is.

Een loonzakje komt ook meer tegemoet aan het idee van een ‘cadeautje’. Wat zou er deze week in het zakje zitten? Mijn vader moest namelijk regelmatig overwerken en dan was het op het einde van de week telkens weer een verrassing wat er door de werkgever ‘extra’ was toegevoegd. En het was ook nog eens ‘plezier voor twee’, want ook mijn moeder vond het altijd weer spannend hoeveel ze kon gaan confisqueren voor de huishoudpot.

Het loonzakje dus. De beste manier om werken aantrekkelijker te maken en nog goed voor de economie ook. Want wat moet je telkens met zoveel contant geld op zak?

Nog een beetje doordenkend over het vorige bericht zag ik mezelf door de portemonnee van mijn vader snuffelen. Dat mocht, want van geld had ik nog weinig weet (zou dat ooit nog komen?), en voor mij was de portemonnee zélf het interessantst met al zijn aparte vakjes. En in één vakje zat altijd een kleine afbeelding van Maria op een soort muntje. Ik heb het dan over dé Maria, Heilige Maagd, en niet een stiekeme minnares van mijn vader.

Mijn moeder had ook zoiets in haar eigen portemonnee. Of eigenlijk drie, want ze had een huishoudportemonnee én een mooie voor als ze een dagje weggingen én eentje voor ‘s zondags naar de kerk. Zo’n kleine knipbeurs waar naast de rozenkrans alleen nog maar plek was voor een paar kwartjes die ze tijdens de inzameling snel nog even doorspeelde aan mijn vader en mij.

Maar Maria moet ook met haar tijd meegaan en daarom is er sinds een paar jaar de Mariacreditcard. Je kunt er niet mee betalen maar het heeft dezelfde bedoeling en beoogde werking als het muntje in de portemonnees van mijn ouders: “De Mariacreditcard probeert op een eigentijdse wijze aandacht te vragen voor de Mariadevotie en voor de morele en materiele steun aan de Papoeakerk in Merauke in Papua/Indonesië, het voormalige Nederlands Nieuw-Guinea. Het zien van zo’n Maria Creditcard is een blik van herkenning en erkenning, een vraag om hulp of een gebed op zich, een mini-weesgegroet.” (Katholieke Kerk Merauke).

Eigenlijk helemaal niet zo’n gek initiatief. Als ik de pasjes eens bekijk die ik elke dag bij me draag zit daar niets verhevens bij: Videotheek, Zorgverzekering, Freebees, ANWB, Filmhuis, Voordeel-urenkaart, Bibliotheek en natuurlijk mijn Giropas. Het enige wat zo’n kaartje aan uitwisseling zou kunnen opleveren bij bijvoorbeeld de kassa van een tankstation is “Hé, zit jij ook bij Menzis?” of “Vandaag maar niet met de trein?”. Misschien moet ik maar een ‘spoenk creditcard’ maken en plastificeren en die tussen de pasjes stoppen. “Hé! Spoenk??? Wat is dat in hemelsnaam?”.

Mijn vader en ik lopen door de stad. Ik zal niet ouder zijn dan een jaar of zes want mijn ogen zijn ter hoogte van zijn ellebogen. Als we in de buurt komen van een ijssalon vraag ik hem of ik een ijsje mag hebben. Ik zie hem even met zijn tong langs zijn lippen gaan terwijl hij zijn rechter elleboog naar achteren strekt zodat hij zijn portmonnee uit zijn broekzak kan halen. Het flapje van de portemonnee gaat open en ik zie hem met zijn kleine oogjes grabbelen tussen het muntgeld. Het verlangen naar een ijsje maakt plotseling plaats voor verdriet en schuld en ik zeg tegen hem…

“Laat maar pap, ik hoef toch geen ijsje.”
“Hè? Waarom niet?”
“Oh, ik heb er toch niet zo’n zin in, laat maar.”

En terwijl ik dit zeg trek ik hem langzaam aan zijn hand bij de ijssalon vandaan. En dus geen ijsje, maar ook geen goed gevoel over wat ik heb gedaan. We lopen verder, ik word ouder en op een bepaald moment ga ik uit huis en verhuis naar een andere stad. Maar een stuk van mij staat nog steeds voor die ijssalon te wachten en te twijfelen, met een gevoel dat ergens tussen verlangen en angst zit.

Dit is een sterke herinnering en eentje die waarschijnlijk model kan staan voor hoe ik vroeger als kind met mijn ouders ben omgegaan. Wat er in mij omging, mijn problemen, gedachten en verlangens, hield ik verborgen omdat ik voelde dat ik ze hiermee zou belasten en dus hield ik in het vervolg alles maar voor me. Ook voor mijn vrienden, op school etc. Niet plezierig maar wel zo veilig.

En zoals ik al zei staat een stuk van mij nog steeds voor die ijssalon en verbaas ik me erover hoezeer ik in sommige opzichten mijn eigen vader ben geworden. Kijkend naar mijn eigen portemonnee valt het me op dat hij inmiddels net zo versleten is als die van mijn vader destijds. En net als toen ontzeg ik mijzelf nog steeds een hele hoop ‘ijsjes’.

Veranderen is niet altijd makkelijk, maar een begin hiermee maken wel. Ik ga de komende week dus om te beginnen op zoek naar een nieuwe portemonnee. Geen zwarte en geen leer, dus het zal me benieuwen waar ik mee thuis zal komen. Een foto volgt…

Waarom klinkt ‘niets doen’ vaak zo negatief? Lui en nietsbetekenend. Want eigenlijk is het een contradictie, want hoe kun je ‘niets’ dóen? Er zit dus blijkbaar toch ‘iets’ in ‘niets’, anders zou je dit wel niet doen maar juist laten. En toch klinkt het altijd weer als iets wat waardeloos is, nutteloos, verloren tijd. ‘Kijk eens wat wij allemaal doen? En jij? Jij doet niets! Jij bent lui, je levert geen bijdrage aan deze maatschappij, je bent een nietsnut’. En toch zit er ‘iets’ in dat ‘niets’ wat mij van nature erg aanspreekt en wat ik maar met moeite van mezelf kan accepteren. Als ik mij hier aan kan overgeven heb ik helemaal niet het idee dat ik ‘niets’ doe, maar dat ik juist met volle aandacht ‘iets’ ben. Waakzaam en aanwezig, helemaal van en in deze wereld. Als ik mezelf vervolgens ga opjagen om mee te draven in de stroom omdat ik vind van mezelf dat ik iets nuttigs moet gaan doen, heb ik achteraf vaak het gevoel dat ik eigenlijk ‘niets’ heb gedaan. Een leeg gevoel, waardeloos, verloren tijd.

Vroeger ging me dat beter af, als kind. Toen kon ik nog met overgave ‘niets’ beoefenen. Door op de grond te liggen en aandachtig een autootje te bekijken of het patroon te volgen van het vloerkleed of behang. Door met mijn ellebogen op de vensterbank te leunen en urenlang naar buiten te gaan zitten kijken. Hoe de druppels langs de ramen naar beneden glijden en de regen in de goot wegstroomt in de put van de straat. Een wandelaar met zijn hond nakijken totdat deze helemaal uit het zicht is verdwenen of hoe de ene wolk sneller beweegt dan de andere, hoewel voortbewogen door dezelfde wind. Leeg van buiten, maar vol van binnen.

Niets doen is eigenlijk heel erg plezierig en geestverruimend en zou vooral ook tijdens werktijd moeten worden beoefend. Niet acht uur achter elkaar natuurlijk, dan werkt ‘niets doen’ geestdodend en is ook niet goed voor de economie. Maar zo af en toe een korte periode tussendoor werkt erg verkwikkend. En er is een goede kans dat als je na een dag hard werken thuiskomt en op de bank neerploft, je je vooral die momenten van ‘niets doen’ het levendigst zult kunnen herinneren.

Al zolang ik me kan herinneren zijn er de Mainzelmännchen. En iedere Nederlander die wel eens tijdens het zappen de zender ZDF tegenkwam (Zweites Deutsches Fernsehen) moet ze wel eens tegen zijn gekomen. De Loeki’s van de duitse tv en dus de korte onderbrekingen tussen twee reclamefilmpjes.

Voor mij zijn ze erg bekend aangezien ik vroeger meer duitse dan nederlandse tv keek. Voor mij was het bedtijd als ook de avond van de Mainzelmännchen eindigde, nl. met een ‘extra lange aflevering’ van wel twee minuten, zo rond een uur of kwart voor zeven. Maar terwijl Loeki al lang weer verdwenen is bestaan de Mainzelmännchen nog steeds. Alleen zag ik onlangs dat ze in een nieuw jasje gestoken zijn. Ze houden nu het midden tussen mangafiguurtjes en figuurtjes uit een of ander computerspelletje voor kinderen.

Het is leuk om te zien dat ook in Duitsland veel mensen wonen met een ongeneeslijke vorm van nostalgie. Hele websites draaien rondom petities om de Mainzelmännchen hun oude uiterlijk terug te geven, hoewel dat waarschijnlijk weinig nut zal hebben. En wat betreft vernieuwing is het eigenlijk ook maar een erg bescheiden stap, want het zijn nog steeds alleen maar Männchen. Ein Frauchen is nicht mit dabei, en dus voor mij geen aanleiding een variant te maken op dit. Dat laat ik aan andere Männchen over.

Ik had vroeger een vriend die ik wel kon schieten, een echte pestkop. Maar ergens waren we toch vrienden (bij gebrek aan beter denk ik nu). En zoals het vrienden betaamt deel je dingen met elkaar, en één van de dingen die we deelden was een scheldwoord, namelijk sump. En dit was echt iets tussen ons want het hele woord komt in de nederlandse taal op internet niet voor (vóór vandaag dan).

Wat we er precies mee bedoelden weet ik niet meer, maar het ligt in de lijn van simpel, dom en debiel en dan met de instelling van een enorme klootzak. Een echte vernedering voor het menselijke ras, het domste van het domste, minder dan niks. “Je bent een sump! Een echte sump! Mijn god wat ben jij een enorme sump!”. Uiteindelijk liep een van de twee dan weg en duurde het weer een paar weken voor er weer eens iets afgesproken werd.

Maar van mijn vader kreeg ik soms ook wel eens iets te horen. Niet vaak gelukkig en meestal wist ik niet eens wat hij bedoelde. ‘Häörepaerd’ was zo’n woord en volgens het limburgse woordenboek betekent dit zoveel als ‘geit met horens, onhandig persoon, stommeling, zware vrouw, fabeldier’.

Nu moet ik hem toch eens gaan vragen waarom hij toendertijd voor dit scheldwoord had gekozen, want de gelijkenis met mezelf is me niet helemaal duidelijk.

Het is kermis in Tilburg en met een beetje wind mee kan ik dat ‘s avonds ook goed horen, ook al woon ik er meer dan vier kilometer vandaan. Als ik nu naar de stad fiets kan ik zodra ik op de lange rechte Bredase weg richting centrum kom de attracties al zien staan. En toen moest ik even aan vroeger denken, want toen was dat wel anders.

We gingen meestal één dag naar de kermis, doorgaans op zondag. Ik liep dan tussen mijn vader en moeder in, steeds onrustiger aan hun armen trekkend naarmate het geluid van de kermis harder werd. Zodra we in de Limbrichterstraat kwamen was het alleen nog maar de hoek om en dan zou ik alles ook echt kunnen zien. Alleen heeft die weg niet echt een hoek en ook geen knik maar loopt hij in een hele flauwe bocht naar rechts. Ik dacht dan ook steeds “nog maar een paar passen”, maar de ‘hoek’ duurde altijd langer dan ik dacht en hoopte.

Zo heb ik het opgeslagen in mijn geheugen, maar loopt die weg ook in het echt zo vroeg ik me af? Dus even het kaartje van het centrum van Sittard erbij gehaald met Google Maps (úren speelplezier gegarandeerd!). Het was even zoeken naar het centrum, maar inderdaad eindigt die weg op het laatst in een flauwe bocht en komt dan op de markt uit (op de foto van A naar B). Althans, waar ik dacht dat de markt hoorde te zijn zag ik helemaal geen lege plek op de satellietfoto. Zou ik me toch in de plek vergist hebben? NEE! Op het moment dat de satelliet boven Sittard hing en er een foto van maakte was die markt namelijk niet leeg! Het was er die dag kermis!

Heerlijk van dit soort toevalligheden!