SpoenkJack Tummers

LONDON – Een Britse wetenschapper heeft in een kast van een geologisch instituut in het noorden van Engeland fossielen gevonden van Darwin. Een voorlopige datering wijst erop dat deze fossielen zo’n tweehonderdduizend jaar oud zijn. Dit zou de complete evolutietheorie op zijn kop zetten. Tot nu toe had men het ontstaan van de evolutietheorie gedateerd op het jaar 1859, maar na nu blijkt leefde Darwin al veel eerder. De gelijkenis van het fossiel met hoe Darwin er bij leven uitzag is treffend.

Ik las net iets over dementie bij ouderen, Alzheimer bij jongere ouderen, en hoe deze ‘ziekte’ zich in het begin vrij onopvallend kan ontwikkelen. Bij mensen met een normaal IQ kan ik me daar nog iets bij voorstellen, bij mensen als Stephen Hawking en anderen veel minder. Er zijn maar weinig mensen op aarde die volledig begrijpen waar hij het over heeft. Tot op zekere hoogte lukt het collega wetenschappers nog wel, maar op een bepaald punt moeten ze afhaken en bekennen dat Stephen een maatje te groot voor ze is. En als deze Stephen nu eens last krijgt van Alzheimer? Misschien heeft hij de ziekte al een hele tijd en heeft niemand dit in de gaten. Wat hij denkt en zegt is toch al zo onbegrijpelijk voor de meesten, wie kan dan bij hem de zin van de onzin onderscheiden?

Vanavond werd in de Universiteit van Tilburg de jaarlijkse Warandelezing gehouden, dit keer door Wubbo Ockels. Thema was duurzame energie. Bij de ingang van de zaal stond een bord met de titel van de lezing: En nou even allemaal heel hard blazen. Dat zal wel over windenergie gaan dachten we, maar het werd de zon. Heel veel zon. Van zonnepanelen op de daken van alle huizen tot een superbus en een elektrisch aangedreven veerboot van Den Helder naar Texel. Het kan allemaal en het kan allemaal heel snel. Als de grote bedrijven en de politiek maar mee willen werken. En daar schort het aan (in)zicht op de toekomst. Ondanks heel wat dia’s met neergaande grafieken en sombere rekensommetjes was zijn boodschap toch heel positief. We leven volgens hem in een boeiende tijd met veel veranderingen en innovaties. En wat eerst saai en onwennig is (een electrische auto) wordt straks hip en modern. Wie dan nog in een auto rijdt met verbrandingsmotor wordt volgens Wubbo door de rest beschouwd als zijnde een ‘looser’. En dat is wel grappig, want waar ik ooit nog schreef dat ik nooit of te nimmer een electrisch aangedreven motorfiets zou willen, ben ik afgelopen week van mening veranderd. Ik zat op de fiets en stond stil bij een stoplicht. Naast mij stopte een scooter. Voor de verandering zat de eigenaar nu eens niet de hele tijd aan het gashandel te draaien, want dat had ook helemaal geen nut bij zijn electrische scooter. Toen het licht op groen sprong schoot de scooter vooruit en ging er met een heerlijk zoevend geluid vandoor. Waarom ook niet? Klinken niet alle coole zwevende auto’s uit Star Wars zo?

In de kwestie rondom fraude kwam ik al overdenkend terecht bij Professor Sigmund Freud. Wat heeft die man veel voor de psychologie betekent en onze kijk op onszelf. Nooit kon je meer iets doen zonder je af te vragen of je er niet onbewust een bijbedoeling mee had. Maar hoe zit het met zijn wetenschappelijk verkregen data? Heeft iemand toendertijd zijn cliënten gecontroleerd op hun verhalen, hun dromen? Komen alle conclusies misschien niet gewoon uit de fantasieën van Sigmund zelf? Hij stond erom bekend dat hij nogal van dikke sigaren hield, dus waarom ook niet van een dikke duim? Het wordt nog een hele klus om alle wetenschappelijke ‘waarheden’ te gaan controleren op hun juistheid. Zo stond ik net op het balkon en gooide het klokhuis van mijn appel in een grote boog naar beneden. Met alle respect voor de heer Isaac Newton, maar ik heb hem nergens zien neerkomen.

Fysiognomie is de ‘wetenschap’ van het bestuderen van de samenhang tussen uiterlijke kenmerken en karakter/persoonlijkheid van een mens. Gelaatkunde heet dit als het met name toegepast wordt op de gezichtskenmerken van iemand. Volgens mij wordt deze ‘kunde’ momenteel binnen de wetenschap niet al te serieus genomen, je zou er alleen maar vooroordelen mee gaan scheppen. Maar misschien wordt gelaatkunde na vandaag wel een officiële studierichting… Gisteren keek ik namelijk naar een uitzending op tv waarbij Paul Rosenmöller in gesprek was met oud topman Cees van der Hoeven van Ahold over diens fraude uit 2003. Het viel me meteen op hoezeer zijn gezicht leek op dat van Diederik Stapel. Zelfde mond, zelfde neus, zelfde manier van kijken. Let wel, ik wil hier absoluut niks negatiefs zeggen over beide personen. Ik ken ze niet en vind dat begrip voor iemands daden altijd meegenomen moet worden in het oordeel over deze daden. Zo kan ik me goed voorstellen dat Diederik Stapel, als hij eenmaal een plek heeft kunnen geven aan zijn verleden, straks nog een hele waardevolle rol zou kunnen gaan spelen binnen de psychologie. Het enige dat ik hier wil opmerken is dat beiden betrapt zijn op fraude en hoe opvallend veel ze op elkaar lijken.

Ergens vorige week ontving ik een telefoontje van het ANP. Ze wilden mijn foto’s die ik in september van Diederik Stapel had gemaakt gebruiken op hun beeldbank. Sindsdien hebben ze her en der op websites en in kranten gestaan. Daar zou ik blij mee moeten zijn, maar er is ook een andere kant. Ik zie hem nog zitten in zijn werkkamer, met op de achtergrond de twee poppen van Buurman en Buurman en foto’s van zijn kinderen. Hij was zichtbaar nerveus tegenover mij als fotograaf en wist zich niet goed een houding te geven. Als wetenschapper met naam kwam hij behoorlijk onzeker op me over, hoezeer hij ook zijn best deed te ontspannen of juist een krachtige houding aan te nemen. Misschien voelde hij zich wel niet op zijn gemak omdat hij altijd heeft moeten rondlopen met de angst betrapt te worden. En dat moet al heel lang zo zijn geweest vermoed ik. Misschien zelfs al vanaf zijn studietijd. Ik kan me goed voorstellen dat toen hij voor het eerst onderzoeksgegevens ‘aanpastte’ voor zijn eigen doeleinden, hij dit deed vanuit een gevoel van tekortschieten. Niet alleen maar als wetenschapper, maar wellicht eerder nog als mens. Dat zegt mijn intuïtie tenminste, wetenschappelijk bewijzen kan ik het natuurlijk niet. Het zorgt er in ieder geval voor dat ik met hem te doen heb en een dubbel gevoel bij het feit dat ik nu geld verdien aan het verkopen van zijn foto’s. Maar zo gaan die dingen nu eenmaal.

Viktor Schauberger, een Oostenrijkse natuurwetenschapper en boswachter, stierf in 1958. Ik werd een keer op hem opmerkzaam gemaakt door iemand die zich veel bezighield met ‘biologische’ tuinbouw en de kwaliteit van water, maar dan niet in de zin van ‘hoe verbeter ik de waterzuiveringsinstallaties’, maar meer gezien vanuit hoe water zich gedraagt in de natuur. Schauberger zag niks in hoe de mens op alle fronten probeerde de natuur te controleren. Hij was ook een van de eerste die verkondigde dat bepaalde overstromingen het gevolg waren van het kanaliseren van rivieren. Volgens hem moesten we eerst de natuur leren begrijpen en daarna pas kopiëren. Niet tegen de stroom in, maar met de stroom mee. Geen wonder dat hij door heel wat wetenschappers verre van serieus werd genomen.

Een paar weken terug zag ik op tv, ik meen zelfs bij EenVandaag, een reportage over een tuinder die zijn gewassen besproeide met water afkomstig uit een apparaat dat gewoon leidingwater eerst een tijdje laat ‘kolken’. Volgens Schauberger was deze spiraalvormige beweging de ‘wens van het water’ waardoor het zijn oorspronkelijke krachten weer terug kan krijgen. Gewoon leidingwater is in die zin nogal dood. Het volgt een lange rechtlijnige weg waarbij het voortdurend onder druk staat. ‘Vitaal water’ uit het apparaat van deze boer is echter volop in beweging, vrij en krachtig. De eigenaar van het restaurant waar alle groenten aan verkocht worden wil niks anders meer dan de groenten van deze boer. Mooi hoe Schauberger op deze manier toch nog een beetje respect krijgt, al is dit dan 53 jaar te laat en werd zijn naam in de uitzending nergens genoemd. Bij deze dan.

Viktor Schauberger op Wikipedia »

Ik heb het al eens vaker gezegd, katten zijn volgens mij perfecte wezens. Evolutionair volmaakt. Ze zijn dan ook, behalve wat kruisingen her en der, in duizenden jaren bijna niet meer veranderd. Maar de mens, daar kan nog heel wat aan verbeterd worden. Kijk nou bijvoorbeeld naar de mond en de maag. Het spreekwoord luidt: ‘De ogen waren groter dan de maag’. Ik heb dit spreekwoord nooit zo goed begrepen. Ik kan een hele zak chips in mijn eentje naar binnen werken zonder ook maar één blik op die zak te werpen. De reden dat ik blijf eten heeft niks te maken met mijn ogen maar met mijn mond. De smaakpupillen (of zou het spreekwoord zijn afgeleid van pupillen?) zorgen ervoor dat ik blijf eten. De smaak van de chips, de prikkeling van de paprika op mijn tong, de vorm van dat enkele chippie die zo perfect in de mond past. Alles heeft te maken met de sensaties binnen in mijn mond, terwijl mijn ogen de film volgen op de tv. Dat gaat een hele tijd goed, totdat het fout gaat. Terwijl mijn mond blijft vragen om meer, begint mijn maag tegen te sputteren. Alleen, en dat is nu jammer, altijd te laat. Waarom is het niet zo dat wanneer de maag vindt dat het genoeg is, deze via ons zenuwstelsel een seintje geeft aan onze hersenen, die vervolgens een seintje sturen naar de smaakpupillen in onze mond, en die de opdracht geeft andere signalen aan ons bewustzijn door te geven dan in het begin, zodat wanneer je het volgende chippie in je mond stopt denkt ‘Hè, getver! Paprikachips!’, en de bak met chips zonder enig probleem aan de kant schuift. Dát zou ik nou nog eens een sprong voorwaarts noemen in onze evolutie!

De fraude door sociaal-psycholoog Diederik Stapel heeft binnen korte tijd heel wat teweeggebracht binnen de wetenschap, en daarbuiten. Hoe objectief en betrouwbaar zijn wetenschappers eigenlijk en daarmee hun onderzoeken? Hoe ‘waar’ zijn hun bevindingen? Je gaat uit van het idee dat wetenschappers altijd de objectieve waarheid nastreven en niets anders. Dat ze zich alleen maar laten leiden door feiten en niets anders. Maar wetenschappers zijn ook maar mensen, en daarmee kun je je afvragen of wat Diederik Stapel heeft gedaan wel zo uniek is. Ik betrap me erop dat ik de laatste dagen bij iedere uitspraak door een wetenschapper of politicus twijfel aan de juistheid van wat ze zeggen. ‘Het blijkt dat…’. Waaruit blijkt wat, wie heeft dat gezegd/onderzocht en mag ik daarvan even het bewijs zien? Zo heeft minister van Opstelten met zware en betrouwbare stem gezegd dat er een onafhankelijk onderzoek zal komen naar de gang van zaken bij het afsluiten van een miljoenencontract door de politie bij de importeur van Volkswagen over de aanschaf van 13000 nieuwe dienstauto’s. Maar hoe onafhankelijk is dit onderzoek, en welke onafhankelijken zien toe op de betrouwbaarheid van dit onafhankelijk onderzoek? Ik geloof er niet meer in, alleen nog maar in mijn eigen subjectiviteit.

Op de website van Vara’s Vroege Vogels stond een paar dagen geleden deze foto. ‘Geen grote hagelstenen, maar Sterrenschot. Waarschijnlijk heeft een bunzing kikkers gegeten. De eitjes zwellen op in z’n maag, waarna hij ze uitbraakt. Vooral in het voorjaar kan je dit geleiachtige Sterrenschot vinden.’ Heksensnot wordt het hier in Nederland ook wel genoemd, en het lijkt verdacht veel op het spul wat ik laatst in een lange uitzending op National Geographic zag. Daar noemde men het Star Jelly en er werd door verscheidene onderzoekers gesuggereerd dat het leven zou kunnen bevatten van buiten onze dampkring, want het spul bevatte duidelijk sporen van biologische oorsprong. National Geographic is een leuke zender, maar ook zij ontkomen er blijkbaar niet aan hun uitzendingen te vullen met semi-wetenschappelijk gespeculeer om kijkers te trekken.