Kent iemand die serie nog? We schrijven het jaar 1980. Carl Sagan was een Amerikaanse astronoom die ons kwam vertellen hoe ons heelal in elkaar zat. Zat, want de wetenschap zit niet stil. Tenzij je Stephen Hawking heet en niet anders kunt. Inmiddels zijn er weer vele nieuwe ontdekkingen gedaan die onze kijk op het heelal constant veranderen en bijschaven. Sagan was echter de eerste die over het heelal kon vertellen op een manier die ook voor de gewone man of vrouw te begrijpen viel. Op die manier heeft hij veel bijgedragen aan het populairder maken van de wetenschap en het verkleinen van de afstand tussen onderzoek en praktijk. Hij kon zo smeuïg vertellen over de kosmos dat het leek alsof hij tegelijkertijd van een sappige perzik aan het snoepen was. Zijn lippen pruilden dan naar voren en zijn handen maakten daarbij een gebaar van ‘oh wat is dit toch allemaal lekker en fijn’. Ook ik zat in die tijd aan de buis gekluisterd en heb geen enkele aflevering gemist. Ook niet van die andere serie die toen uitgezonden werd, die van de sciencefiction-serie V. Voor mij maakte het nooit zoveel uit of iets fantasie was of werkelijkheid, als het mijn aandacht maar kon vasthouden. En ergens is dat nog steeds zo. Dat is dan ook precies de reden waarom ik geen gebruik zal gaan maken van de aanbieding van de Volkskrant: Alle afleveringen van Cosmos op 7 dvd’s, afgeprijsd van € 29,95 voor slechts € 14,95. Wie wil er nu nog kijken naar een wetenschappelijke documentaire van dertig jaar oud?

Sorry. Maak ik niet al te lang geleden een opmerking op Twitter over de woordpelingziekte, kom ik nu zelf met deze flauwe titel op de proppen. Planck is geen plank maar een satelliet. En deze satelliet heeft voor het eerst een ‘microwave’ foto gemaakt van ons complete universum. Dat is natuurlijk prachtig en ik wil dit staaltje menselijk kunnen echt niet belachelijk maken, maar naast fascinatie en een gevoel van lichte euforie moet ik tegenwoordig ook vaak glimlachen om dit soort nieuwtjes. Want hoe vaak is het niet voorgekomen dat een of andere zekerheid of theorie in een later stadium niet bleek te kloppen? Daarom vermoed ik dat als Planck maar lang genoeg blijft doorzagen en onze telescopen maar lang genoeg en ver genoeg blijven kijken we op een gegeven moment van onze stoel glijden omdat daarbuiten, buiten dat onvoorstelbare grote ding dat wij de kosmos noemen, nóg een kosmos blijkt rond te zweven. En nog een en nog een. Een hele bloedbaan vol met kosmossen. BANG! Weg theorie over de oorsprong van het heelal en wetenschappers zijn weer terug bij af en aan de anti-depressiva. Maar hij blijft mooi, die kosmos van ons.

Lees het artikel op de site van ESA »

Een paar dagen geleden was er weer een zonsverduistering te zien, ditmaal in Azië. De Nederlandse toeristen die naar China afreisden om hier getuige van te zijn hadden dure pech want het regende pijpestelen en dus was er niks te zien. Voor mij een klein goedmakertje van mijn frustratie uit 1999 toen ik op de motor naar Noord-Frankrijk reed om dit natuurverschijnsel eens mee te kunnen maken en ook niks te zien kreeg. De hele middag was het stralend weer daar boven op die Franse heuvelen, en tien voor minuten voordat het feest zou moeten beginnen trokken alle wolken samen en verduisterden inderdaad de zon, maar niet op de spectaculaire manier zoals ik me had voorgesteld.

Een paar jaar later was er een verduistering te zien in sommige gebieden van Libië, Turkije en Zuid-Rusland. Ik had me vast voorgenomen daar naartoe te gaan, maar helaas kreeg ik toen te maken met een nogal persoonlijke zonsverduistering in de vorm van een burn-out. Nu het gelukkig weer beter gaat zou ik me kunnen gaan inschrijven voor Paaseiland (2010), Australië (2012) of de Verenigde Staten (2017). Maar eigenlijk zit ik gewoon te wachten op een verduistering hierzo, boven Tilburg. Breda of Eindhoven zou ook prima zijn. Met iedere dag wel een beetje zon zou je toch denken dat dat een keertje moet lukken. Het brilletje uit 1999 heb ik nog.

Toen Copernicus zo rond 1450 met het idee kwam dat de aarde niet plat zou zijn maar een bolvormig object in de ruimte, cirkelend rond de zon als centrale punt in ons zonnestelsel, stond de wereld op zijn kop. En toch viel er niemand van af, maar dat was weer aan iemand anders om te verklaren. Maar nu, eeuwen later en terwijl iedereen nog steeds het idee in zijn hoofd heeft dat de wereld rond is, dat het univérsum rond is, blijkt dit niet zo te zijn.

De vele foto’s die de Hubble telescoop gemaakt heeft van dichtbij en (héél erg) veraf gelegen sterrenstelsels laten zien dat deze stelsels allemaal vlak zijn, net als ons zonnestelsel. Dat komt voornamelijk door het principe van the conservation of angular momentum (prachtig als iemand ooit op mijn site komt door het zoeken naar dit begrip, voor uitleg moeten ze dan maar even verder zoeken). Echter, alle sterrenstelsels tesamen zijn óók vlak. Het héle universum dat de we nu kunnen aanschouwen is vlak, plat! Voor ons natuurlijk gigantisch groot en dik en breed en wat al niet meer, maar op kosmische schaal is het heelal zo plat als een dubbeltje. Zo stom waren de mensen in de middeleeuwen dus nog niet.

Nu is dit moeilijk te rijmen met een Big Bang, want een knal zorgt er doorgaans voor dat alles allerlei kanten uit vliegt. De uitleg hiervoor is dat het observeerbare heelal dan wellicht plat mag zijn (een mier op een opgeblazen ballon kan niet de omtrek van de ballon zien), hoe het daadwerkelijk is valt buiten ons observeerbare universum en dus buiten ons bestaan.

Ik was zelf nogal opgelucht toen ik dit las. Uiteindelijk zijn we dus toch gewoon een stelletje mieren bij elkaar op een groot plat vlak, en dat is wel zo overzichtelijk. De wereld is de afgelopen eeuw veel te groot en complex geworden. En als ook de grote denkers en wetenschappers dit gaan erkennen geeft dat de eenvoudige mieren hoop.

Voor wie ook vindt dat we dan maar eens af moeten van dat ingewikkelde multi-dimensionale denken kan met mij lid worden van de Flat Earth Society.

Meer informatie over dit onderwerp kun je hier vinden.

Vannacht kon ik weer eens niet slapen. Ik was klaarwakker en besloot dat ik er maar beter even uit kon gaan, want proberen meteen weer in te slapen zou vast niet lukken. Maar wat doe je dan zo ‘s nachts? Ik hád mijn fiets kunnen gaan repareren maar besloot dat het beter zou zijn het wat rustiger aan te doen en met de afstandsbediening neer te strijken op de bank.

De meeste zenders zonden herhalingen uit van de journaals of een ander actualiteitenprogramma, maar daar word je niet echt slaperiger van. Bij beelden van een overstroming moest ik naar de wc en bij een hongersnood greep ik naar de peperkoek. De dames van de datingsites waren me te jong en een comfortabel voetbed in mijn schoenen heb ik al. Maar gelukkig is daar nog de BBC met vannacht een herhaling van de Space Files.

Het complete heelal in vogelvlucht. De aarde, de planeten, kometen, sterrenstelsels en zwarte gaten. Vreselijk interessant allemaal en ik ben dus anderhalf uur blijven kijken, vastbesloten het nu eens allemaal te gaan bevatten. In de laatste tien minuten werden de (verst verwijderde) sterrenstelsels behandeld en de grootte van het uitdijende heelal waarbij de afstanden tot onze aarde telkens uitgedrukt werden in aantallen lichtjaren: 2 miljoen lichtjaren. 10 miljoen lichtjaren. 50 miljoen lichtjaren. 100 miljoen lichtjaren. 300 miljoen lichtjaren. 2 biljoen lichtjaren. 5 biljoen lichtjaren. 15 biljoen lichtjaren. 80 biljoen lichtjaren. 150 biljoen lichtjaren ………

Gaap!… Ik ben toen maar weer naar bed gegaan. Mijn hoofd begon te tollen bij wat ik me probeerde voor te stellen bij die afstanden en mijn ogen werden zwaar. En zo is wetenschap toch weer ergens goed voor geweest.