SpoenkJack Tummers

Ik heb het al eens vaker gezegd, katten zijn volgens mij perfecte wezens. Evolutionair volmaakt. Ze zijn dan ook, behalve wat kruisingen her en der, in duizenden jaren bijna niet meer veranderd. Maar de mens, daar kan nog heel wat aan verbeterd worden. Kijk nou bijvoorbeeld naar de mond en de maag. Het spreekwoord luidt: ‘De ogen waren groter dan de maag’. Ik heb dit spreekwoord nooit zo goed begrepen. Ik kan een hele zak chips in mijn eentje naar binnen werken zonder ook maar één blik op die zak te werpen. De reden dat ik blijf eten heeft niks te maken met mijn ogen maar met mijn mond. De smaakpupillen (of zou het spreekwoord zijn afgeleid van pupillen?) zorgen ervoor dat ik blijf eten. De smaak van de chips, de prikkeling van de paprika op mijn tong, de vorm van dat enkele chippie die zo perfect in de mond past. Alles heeft te maken met de sensaties binnen in mijn mond, terwijl mijn ogen de film volgen op de tv. Dat gaat een hele tijd goed, totdat het fout gaat. Terwijl mijn mond blijft vragen om meer, begint mijn maag tegen te sputteren. Alleen, en dat is nu jammer, altijd te laat. Waarom is het niet zo dat wanneer de maag vindt dat het genoeg is, deze via ons zenuwstelsel een seintje geeft aan onze hersenen, die vervolgens een seintje sturen naar de smaakpupillen in onze mond, en die de opdracht geeft andere signalen aan ons bewustzijn door te geven dan in het begin, zodat wanneer je het volgende chippie in je mond stopt denkt ‘Hè, getver! Paprikachips!’, en de bak met chips zonder enig probleem aan de kant schuift. Dát zou ik nou nog eens een sprong voorwaarts noemen in onze evolutie!

Op de website van Vara’s Vroege Vogels stond een paar dagen geleden deze foto. ‘Geen grote hagelstenen, maar Sterrenschot. Waarschijnlijk heeft een bunzing kikkers gegeten. De eitjes zwellen op in z’n maag, waarna hij ze uitbraakt. Vooral in het voorjaar kan je dit geleiachtige Sterrenschot vinden.’ Heksensnot wordt het hier in Nederland ook wel genoemd, en het lijkt verdacht veel op het spul wat ik laatst in een lange uitzending op National Geographic zag. Daar noemde men het Star Jelly en er werd door verscheidene onderzoekers gesuggereerd dat het leven zou kunnen bevatten van buiten onze dampkring, want het spul bevatte duidelijk sporen van biologische oorsprong. National Geographic is een leuke zender, maar ook zij ontkomen er blijkbaar niet aan hun uitzendingen te vullen met semi-wetenschappelijk gespeculeer om kijkers te trekken.

Wetenschappers hebben een gen ontdekt dat samenhangt met optimisme, zelfvertrouwen en het gevoel controle te hebben over je leven. Akelig gewoon, wat ze al niet vinden in die genen van ons. Stel je voor dat ze een manier vinden om onze genen zodanig te manipuleren dat dit optimisme-gen dominant wordt zodat iedereen zich gelukkig zal gaan voelen. Zie je het al voor je dat iedereen om je heen met een big smile op z’n gezicht rondloopt en de hele dag alleen maar roept hoe geweldig het leven wel niet is? Ik word er nu al depressief van. En mooie boeken en mooie films? Vergeet het maar, die komen alleen maar voort vanuit een moeizaam of pijnlijk heden of verleden. Als een mens van tijd tot tijd niet eens meer behoorlijk depressief mag zijn, wat heeft het leven dan nog voor zin?

‘Wil je soms symmetrisch zijn?’ reageerde mijn huisarts eens geïrriteerd toen ik opmerkte dat mijn linkerkuit en toch echt anders uitzag dan mijn rechter. ‘Ja natuurlijk wil ik symmetrisch zijn!’ dacht ik geërgerd. Hebben we niet twee handen, twee benen, een neus midden in ons gezicht en niet aan de zijkant? Ok, aan de binnenkant ziet het er soms heel anders uit. Maar één lever, één hart, één maag, en deze organen zitten niet mooi in het midden van ons lichaam maar ‘lukraak’ verpreid tussen de andere organen. Een kwestie van optimaal ruimtegebruik vermoed ik, net als bij een auto. Ziet er aan de buitenkant prachtig egaal en symmetrisch uit, maar even onder de motorkap kijken blijkt de motor er schots en scheef bij te liggen. Zelfs een planeet als de aarde is niet volkomen symmetrisch en schijnt bij de evenaar dikker te zijn dan bij de polen. Een enkel celletje misschien? Nee, ook die zit vol met deuken en andere vervormingen waardoor ook de celkern nooit precies in het midden zit. En toch bezitten de meeste organische levensvormen een soort scheidslijn waarbij de ene kant verdomde veel lijkt op de andere kant. Het gaat bij symmetrie dan ook bijna altijd over de verschijningsvorm, de buitenkant. Vaak is er aan die buitenkant iets bevestigd dat een veelvoud is van twee. Twee armen, zes tentakels, 8 poten. Barbapapa zou als een van de weinigen ook zonder armen een geslaagde ‘symmetreet’ zijn geweest. Iets met vijf tentakels had ook nog gekunnen, als je een scherp mes hebt. Perfecte symmetrie bestaat alleen maar binnen door de mens gecreëerde geometrische structuren of binnen de wiskunde. Symmetrie bij levensvormen heeft dus blijkbaar een functie in de buitenwereld, hoe deze levensvormen tot elkaar staan en hoe ze met elkaar communiceren:

‘To illustrate this point, Dr du Sautoy cited the example of a bumble bee, which has very poor vision, but which can recognise symmetrical shapes – which means bees are drawn to the symmetry of flowers, enabling them to carry out their key role in pollination and plant reproduction. “Symmetry is the way that plants and animals communicate,” he said. “It is an indication on meaning in the natural world.” Symmetrical shapes are also found at the molecular level, with viruses including AIDS and the herpes virus being symmetrical in shape, and in the arts, with music and architecture often drawing on the idea of symmetry for inspiration and design. (Oxford mathematician, Dr Marcus du Sautoy).’

Het is waar dat we ons van nature aangetrokken voelen tot symmetrie. Het is ook waar dat wij mensen heel erg ons best doen om functionele asymmetrie te creeëren. In de architektuur, in de muziek, in de abstracte kunst. Als ik naar mezelf kijk, en dan bedoel ik niet mijn benen, neig ik ook altijd naar symmetrie, maar aan de andere kant kan diezelfde symmetrie me ook erg onrustig maken. Dingen die kloppen, gelijk zijn, evenredig en evenwijdig aan elkaar. Leuk voor even, maar daarna moet alles weer teruggebracht worden tot chaos. Een berg blokken die je een voor een omtovert tot een muur, een vesting, een toren. Om die toren daarna af te kunnen breken zodat er weer een nieuw beginpunt ontstaat. Want zolang er maar voortdurend nieuwe beginpunten zijn, ligt het eindpunt nog ver van ons verwijderd.

De mimosa pudica, in het Nederlands het kruidje-roer-me-niet, is ‘een kruidachtige plant die aantoont dat planten niet alleen leven, maar ook zeer snel kunnen reageren hoewel ze geen zenuwstelsel hebben. Dit gebeurt met behulp van signaalstoffen’ (Wikipedia). Het plantje schijnt van oorsprong alleen voor te komen in tropische gebieden, hoewel de Nederlandse benaming klinkt alsof mijn oma het plantje ook al in de keuken op de vensterbank had staan. Kruidje-roer-me-nietjes, vergeet-me-nietjes. Het zal mij dus zeker niet lukken dit plantje bij mij in de flat te kweken, wat ik eigenlijk wel jammer vind. In het onderstaande filmpje op YouTube kun je zien hoe gevoelig het plantje is voor aanraking van allerlei soort. Grove aanrakingen, voorzichtige en heel lokaal, en plotselinge temperatuurwisselingen. Mooi om te zien, hoewel ik de maker van het filmpje verdenk van een nieuwe vorm van geweldpleging: ‘plantjes pesten’.

Klik hier voor het filmpje op YouTube »

‘Zie je wel dat ik gelijk heb’, zou mijn moeder nu kunnen zeggen. Wat begon als Hollandse netheid wordt straks weer een noodzaak om te overleven. Handjes wassen, mondje afvegen en vieze schoenen op de gang laten staan. De geadviseerde hygiënemaatregelen ter preventie van E. coli en EHEC-infecties:

Handen wassen; was de handen in de volgende situaties:

• na gebruik van het toilet
• na het verschonen van een kind
• voor het bereiden van voedsel
• voor het eten

Was de handen tenminste 15 seconden met water en zeep en droog ze daarna goed af met een schone, droge doek, een papieren handdoekje of keukenrol.

Toiletgebruik / reinigen toilet

• Gebruik indien mogelijk een apart toilet voor de patiënt. Indien dit niet mogelijk is reinig dan het toilet na ieder gebruik
• Werk bij het reinigen van het toilet van schoon naar minder schoon. Reinig eerst de deurklink, kraan, trekker of drukknop. Reinig daarna de toiletbril en toiletpot
• Gebruik schoonmaakdoekjes die voor het toilet gebruikt zijn niet voor andere schoonmaakwerkzaamheden. Was de schoonmaakdoekjes op 90 graden of gebruik wegwerpdoekjes
• Na reiniging met schone, droge doek droogmaken. Doek daarna in de was.

Douchen / afdrogen

• Droog van boven naar beneden af. Zorg dat de handdoek die voor het onderlichaam gebruikt is daarna niet voor het bovenlichaam gebruikt wordt of gebruik aparte handdoeken voor onder en bovenlichaam. Voor washandjes geldt hetzelfde advies
• Hang washandjes en handdoeken na gebruik goed uit zodat ze kunnen drogen
• Verschoon handdoeken en washandjes regelmatig, voor de patiënt dagelijks

Bereiden van voedsel

• Was eerst de handen
• Gebruik schone materialen
• Was groenten die rauw worden gegeten grondig onder stromend water voor consumptie
• Houd rauwe etenswaren gescheiden van klaargemaakt voedsel
• Was de snijplank en het mes waarmee rauw vlees gesneden is met heet water af en droog ze goed af. Leg geen etenswaren op de snijplank waarop rauw vlees heeft gelegen
• Was de handen na aanraken van rauw vlees
• Verhit het eten door en door
• Gebruik bij voorkeur een keukenrol, verschoon vaatdoekjes regelmatig
• Verschoon regelmatig de handdoek in de keuken

Ik hou van de natuur en kan urenlang lezen, kijken of luisteren naar zaken die met natuur te maken hebben. Bloemen, bomen, bladeren, ik vind het allemaal prachtig. Ik leer steeds meer over hoe de natuur werkt en over de vele variëteiten. Alleen die namen… Ik vergeet ze steeds opnieuw en denk nu dat dat komt doordat namen van bloemen en planten niet altijd duidelijk een verwijzing in zich meedragen naar het uiterlijk van de bloem of plant. Een paardebloem? Een margriet? Een hyacint? Enig idee hoe die bloem eruit zou kunnen zien als je er nog nooit een gezien hebt? Bij insecten gaat dat al heel wat makkelijker met namen als het roomvleklieveheersbeestje, de eironde watertor en het zwartpootsoldaatje. Als ze dat nu ook eens zouden gaan doen bij bloemen zou het veel makkelijker zijn ze te onthouden. Vriend H. had al een paar voorbeelden paraat, zoals de verlepsia, de amereetsia en het gordelroosje. Kijk, dan zijn nu namen waar ik me meteen iets bij voor kan stellen en daarom kan ik ze nu ook zo opnoemen. Als je zelf nog voorbeelden hebt van dit soort makkelijk te onthouden bloemen- of plantennamen, laat het me dan snel weten!

Van J. kreeg ik een leuke mail over een ‘bijenhotel’ in haar achtertuin: ‘Gisterochtend zat ik met koffie buiten en kroop er een bij in het gleufje dat als afwatering dient in het kozijn. Toen hij weg was heb ik er een kartonnetje ingestoken. De bij kroop daarna in het gleufje een eindje verderop. Ik heb een blok vurenhout gepakt, er 3 gaten (gangen meer van een cm of 4) van 8mm ingeboord en die in de vensterbank gezet. De rest van de gleufjes heb ik voorzien van kartonnetjes. De bij zoemde om het blok hout, kroop in het middelste gat en is de hele dag beziggeweest met het aanvoeren van stuifmeel. Ik heb sowieso 1 eitje gezien! Gistermiddag was er een bij op zoek naar een gat in de achterdeur en daar heb ik nog zo’n blokje met gaten neergezet: ze ging er meteen in. Hotel aan huis!’

Zo kan het dus ook. In plaats van bijen te vergiftigen met landbouwgif zoals in de bollenstreek, of ze dood te meppen als ze een keertje op bezoek komen in je keuken. Het belang van bijen bij de verspreiding, groei en bloei van heel veel voor de mens eetbare en dus noodzakelijke gewassen is inmiddels wel aangetoond. En ook dat het erg slecht gaat met de bijen in de wereld. Die twee bijtjes in de achtertuin van J. zullen het probleem niet kunnen oplossen, maar alle kleine bijtjes helpen.

Ik heb geen tuin en zou zo ook niet weten hoe ik groente zou moeten gaan telen. Als het ooit zover komt zijn daar vast wel boeken over te vinden en anders een gewillige buur die wat tips voor mee heeft. Voor kleine boeren die op een verantwoorde en duurzame manier voedsel willen telen voor ons om te kopen en te eten, wordt het steeds moeilijker dit goed te doen. Ene Philip Howard van de Michigan State University heeft een onderzoek gedaan naar hoe grote biotechnologiebedrijven steeds meer producenten van zaden over de hele wereld opkopen. Vervolgens wordt er aan die zaden gerommeld waardoor het bedrijf een patent kan krijgen op deze zaden. Het wordt voor boeren op deze manier steeds moeilijker aan zaden te komen die niet genetisch gemanipuleerd zijn, zoals bijvoorbeeld al met 90% van alle soyabonen in de Verenigde Staten het geval is. En behalve dat worden boeren ook nog eens verplicht op indirecte wijze extra te betalen aan dit soort bedrijven vanwege de licentiekosten. Een oplossing zou volgens Howard kunnen zijn dat het niet meer mogelijk zou moeten zijn patenten te verkrijgen op zaden, planten en genen. Maar of dat zo makkelijk zal zijn?

Klik hier voor een grafische voorstelling (pdf) van hoe bedrijven als Bayer en DuPont bezit nemen van zaadproducerende bedrijven »

Het doel van permacultuur is samenwerking tussen de mens en haar omliggende natuur gericht op een lange termijn overleving van beide. Met permacultuur kun je een lekkere eetbare tuin ontwerpen die niet alleen mooi, maar ook nuttig is. Het slimme ontwerpsysteem van permacultuur biedt vele leuke en praktische mogelijkheden om zelf te bouwen aan een wereld die ook op de lange termijn goed is vol te houden. (bron: www.permacultuurnederland.org)

Een mooie gedachte, zo op het einde van het jaar. Relatief kleine boerderijen, plaatselijk en dus dicht bij de mensen, die alles kunnen leveren wat de mens maar nodig heeft door het jaar heen. Biodiversiteit is daarbij belangrijk omdat de ervaring heeft geleerd dat hoe meer variëteiten er naast elkaar leven, des te kleiner het aantal schadelijke parasieten. Ook dieren en insecten hebben binnen permacultuur hun eigen plek. Niet tégen de natuur werken om je doel te bereiken, maar mét de natuur. Dat alles is wat permacultuur betekent en wat de Duitser Sepp Holzer in bijgevoegde video al zijn hele leven lang probeert uit te dragen. Velen zullen nu roepen dat dit soort landbouw niet meer mogelijk is in onze tijd. Ik betwijfel dat. Permacultuur als enige bron van voeding zal in het begin niet voldoende zijn, daarvoor zijn we nu te afhankelijk van grote landbouwbedrijven die zich voor een groot gedeelte ook nog eens aan de andere kant van de wereld bevinden. Maar het een langzaam afbouwen en het ander weer langzaam integreren? Dat moet mogelijk zijn, zo niet noodzakelijk om op een lichamelijk en geestelijke manier gezond met elkaar en onze aarde te kunnen blijven leven.

Klik hier voor de video met Sepp Holzer »