SpoenkJack Tummers

Op de universiteit van Groningen heeft psychologe Roos Pals een interessant onderzoek gedaan. Welke aspecten in een omgeving zorgen ervoor dat een mens zich prettig kan voelen en daardoor beter kan herstellen van stress. Iedereen weet wel dat het veel heilzamer is een wandeling te maken door het bos dan door de stad. Tenzij je iemand bent die zijn stress graag onderdrukt door te gaan shoppen. Uit het onderzoek blijkt dat een virtuele dierentuin een goede plek is voor mensen om te herstellen van stress en vermoeidheid. Een uitslag die te verwachten viel, maar wat het onderzoek extra interessant maakt is dat ze ook keek naar andere elementen in die omgeving, zoals bankjes, hekken en prullenbakken. ‘Moderne bankjes die niet in de omgeving pasten, bleken een negatieve invloed te hebben op hoe samenhangend proefpersonen de omgeving vonden. En dat had weer invloed op hoe aantrekkelijk de omgeving werd gevonden, hoeveel plezier men ervoer in de omgeving en hoe goed men kon herstellen van stress in de omgeving’. Allemaal heel erg logisch en vanzelfsprekend, en toch is het altijd weer opvallend hoe weinig met dit soort feiten rekening wordt gehouden bij de inrichting van een stad. Of dat nu een gebouw is, een plein, rotonde of straat, of inderdaad zoiets als een prullenbak of een bushokje. Architecten en designers ontwerpen in mijn ogen te vaak vanuit het hoofd. Ook in het hoofd zit een soort hart met gevoel. Dit hart is echter vooral bezig met zoeken naar een opvallend beeld, een aparte en unieke vorm. Daardoor zijn dit soort ontwerpen al vaak bij voorbaat een storend element in de omgeving. Alsof ze de zinnen vooral moeten ‘prikkelen’, en niet om ze met rust te laten of te brengen.

In Tilburg moest jaren geleden een nieuw ontwerp gemaakt worden voor de Heuvel, het centrale plein in de stad. Een aantal ontwerpers waren benaderd en de inwoners van Tilburg mochten stemmen via internet. Het resultaat was een ontwerp. Leuk op de tekentafel, maar niet iets om als burger in te moeten leven. Vind ik. Een ‘vlakte’ werd het, met in de grond verstopte fonteintjes en hier en daar een lange rij met bankjes die allemaal dezelfde kant op staan. Op de foto is een gedeelte van de Heuvel te zien. Wat zou er mis zijn geweest met een paar mooie platanen, her en der houten bankjes en bloemperken? Gewoon, vriendelijk en groen. Echt een centrale plek waar je als Tilburger even naartoe komt om te mijmeren over het leven en dat soort dingen. Nu is het vooral een plein dat je graag zo snel mogelijk wilt oversteken, meer niet.

Eerlijk gezegd had ik er al op zitten wachten. Als er geklaagd wordt over stank, dan bouw je de zaak helemaal dicht. Wordt er geklaagd over de lelijkheid van stallen in het Brabantse landschap, dan voeg je toch gewoon een mooi kleurtje en wat hedendaags design toe? Boeren in Brabant die besluiten een architectonische stal te laten bouwen, kunnen daarvoor namelijk subsidie krijgen van de provincie, tot 50.000 euro per bedrijf (bron: Brabants Dagblad).

Ik zie ze al voor me, de ontwerpen. Op de website van de Nieuwe Brabantse Kunststichting staan er al enkelen. Ze lijken wel wat op de ontwerptekeningen van stedelijke gebieden en gebouwen. Hier en daar een decoratief boompje of stroompje water, een paar blije mensen hand in hand, geen troep op het trottoir, schone en heldere luchten. Net als in een reclamefilmpje of een mooie kleurrijke advertentie in een of ander tijdschrift gaat het allemaal om de buitenkant, het verpakkingsmateriaal. Pak het zaakje zo mooi mogelijk in en het verkoopt. Maak de stallen zo mooi mogelijk en mensen willen misschien vergeten wat er zich aan de binnenzijde afspeelt.

De NS heeft al sinds een aantal jaren andere borden op de perrons. Ik weet eigenlijk niet eens meer hoe ze er eerst uitzagen. Maar telkens als ik ze nu zie is er iets wat me aan die borden stoort. Alle witte borden hebben namelijk een blauw vierkantje in de linker bovenhoek, óf in geval van een blauw bord een wit vierkantje. Maar was dat nu echt nodig geweest? Ik heb steeds het idee dat de ontwerper eigenlijk ook vond dat een bord een bord is en dat daar verder niks aan hoeft te gebeuren qua versiering. Maar misschien durfde hij met een kaal bord niet aan te komen bij de directie van de NS, en om zijn salaris te rechtvaardigen heeft hij toen besloten voor dat vierkantje.

Het houdt me in elk geval nog steeds bezig, elke keer als ik op het perron sta te wachten op de trein. Maar misschien is dit juist de achterliggende gedachte geweest bij dit ontwerp. Met deze vraag in mijn gedachten gaat de tijd namelijk veel sneller voorbij.