SpoenkJack Tummers

Denkmalschützer und Geologen sind schon länger alarmiert. An immer mehr Stellen des Doms bröckelt es. Verantwortlich dafür sind auch Pilze und Algen. Eine bunte Gemeinschaft von Mikroorganismen wächst nahezu überall an dem alten Gemäuer. (bron: Abenteuer Wissen / ZDF)

Zwammen en schimmels groeien overal. En niet alleen maar op de grond of aan een boom, maar net zo makkelijk ook van binnenuit een organisme. En ook stenen lusten ze, vooral als ze lekker oud en wat poreus zijn, zoals die van de Dom van Keulen. In een documentaire met de titel Pilzbefall am Dom (zoiets als ‘schimmelaanslag op de Dom’) die vorige week woensdag uitgezonden werd door de Duitse zender ZDF wordt ingegaan op de gevolgen van schimmels die wel wat steen lusten. Het gaat dan om dat groenige tapijtje dat je ook veel ziet op oude grafstenen en ruïnes. Je zou het niet denken, maar die donzige aanslag zorgt ervoor dat die grote Dom van Keulen langzaam maar zeker kleiner en ieler wordt. De schimmels dringen door in de stenen en maken het oppervlak broos. Een mesje in de hand van een reporter liet zien dat je er met gemak zomaar een centimeter of wat aan steen af kunt schrapen.

Het mooie hiervan – und schade für den Dom – vind ik het idee dat alles uiteindelijk zal verdwijnen. Het maakt niet uit of iets van massief marmer is of van roestvrij staal. Uiteindelijk zal alles zich gewonnen moeten geven aan de macht van het kleine. In het programma komt een schipper aan het woord van een modern reddingsschip waarvan de machines regelmatig gecontroleerd moeten worden op olie etende algen. Als ze olie omzetten in iets dat niet schadelijk is voor het milieu is dat mooi en in de toekomst wellicht ook toepasbaar bij olierampen en met olie verontreinigde bodems. Tijdens een reddingsactie midden op zee opeens met een motor zitten die niet meer wil starten is iets anders. Dan sta je toch mooi te kijken, als stoere kapitein aan het roer van een hightechschip.

In een tijd dat je zou denken dat iedereen inmiddels een beetje los aan het komen is van God is het opvallend dat er net nu zoveel speelt rondom religie. Het christelijke geloof en de islam botsen her en er op elkaar en er zijn nog nooit zoveel programma’s op tv geweest en boeken die over geloof gaan als nu. De eucharistievieringen vol overfatsoenlijke mensen waren er altijd al, maar nu heb je ook nog op iedere zender zo’n fel van leer trekkende tv-dominee die ons wel even zal vertellen hoe het allemaal zit. Erg irritant en dus kijk ik regelmatig. En hoewel ik me afvraag of hij er zo eentje is heeft Obama tijdens zijn inauguratie uiteraard ook over God gesproken. Waarden, normen en gezond verstand kunnen blijkbaar nog steeds niet makkelijk op zichzelf staan.

lees verder »

Op dit moment is via National Geographic in zes afleveringen het verslag te zien van The long way down, een reis per motorfiets van 23.000 kilometer die Ewan McGregor en vriend Charley Boorman in 2007 ondernamen van Schotland naar Zuid-Afrika. Prachtig avontuur uiteraard en leuke televisie, maar toch goed om even in perspectief te plaatsen, want toen ik zelf net mijn motorrijbewijs had (1986) las ik al regelmatig reisverslagen van mensen die per motor naar de meest afgelegen uithoeken van de aarde reisden. Per motor dwars door Siberië naar Japan of van Canada naar het uiterste zuiden van Zuid-Amerika. Ik keek altijd erg op tegen de mannen die dit soort tochten durfden ondernemen. Zelf ben ik namelijk niet zo heel erg avontuurlijk ingesteld en met de motor ben ik nog nooit verder gekomen dan de grens met Spanje of Albanië. Ook ‘way down’, maar dan vrij kort.

Wat ik maar wil zeggen is dat dit soort ondernemingen niet nieuw zijn. Een goed voorbeeld in deze is de eigenaar van de motorzaak waar ik mijn eigen motor tegenwoordig in onderhoud heb. Eind november vertrekt hij met twee vrienden voor een identieke reis naar Zuid-Afrika. Via Griekenland, Turkye, Jordanië en Israël zullen ze Egypte bereiken waar de motorfietsen voorzien zullen worden van andere banden. Van daaruit gaat de trip verder volgens zo goed als hetzelfde lijntje van wegen en landen als de twee helden uit de documentaire. Geen filmploeg, geen secretaresses die alles regelen, geen doktoren bij de hand, geen survivalopleiding en geen krachttrainingen vooraf.

Ik bedoel maar, echt avontuur bestaat nog wel degelijk. Maar of je die alleen maar op tv te zien krijgt?

De film Earth kent iedereen inmiddels wel. Op dit moment krijg je hem zelfs al cadeau bij een of andere abonnement of aanschaf van een dvd-speler of lcd-televisie. Het is een prachtige documentaire die iedereen een keer gezien zou moeten hebben (maar als je iets beters te doen hebt, doe dat dan vooral…), maar een andere documentaire die iedereen dan zeker ook zou moeten bekijken is Manufactured Landscapes over het werk van fotograaf Edward Burtynsky. Waar Earth de (rest)toestand van de aarde laat zien aan de hand van natuurbeelden en de ingrijpende veranderingen die er gaande zijn, doet Manufactured Landscapes dit door het tonen van foto’s van Burtynsky terwijl hij aan het werk is in (industrieel) China.

Volgens sommige recensies is de documentaire alleen interessant voor liefhebbers van zijn fotografie en voegt het niets extra’s toe dan wanneer je zijn boek zou doorbladeren. Zelf vond ik de documentaire echter indrukwekkend. De foto’s van Burtynsky zijn erg gecomponeerd en erg strak, een soort ‘registratiefotografie’, en juist hier helpen de filmbeelden om het gevoel achter de foto’s wat tastbaarder te maken. Bovendien geeft de documentaire veel informatie over het huidige China en hoe we daar in de rest van de wereld aan meewerken. En weet je ook meteen waar je dvd-speler vandaan komt. En ook waar de oude weer naartoe gaat als je een nieuwe koopt.

Gisteren keek ik naar Le Peuple Migrateur van Jacques Perrin, ‘van de makers van’ o.a. Microcosmos. Mooie film over de vogeltrek met veel beelden die ‘in vlucht’ gemaakt zijn. De camera zweeft dan op gelijke hoogte met de vogels door de lucht. Soms vlak boven een wateroppervlak, soms tot boven de wolken. Jammer vond ik alleen dat het voornamelijk om watervogels ging, vooral allerlei soorten ganzen.

Vrij snel in begin van de film beweert de commentaarstem op dramatische en gewichtige toon dat die enorme krachtsinspanningen, reizen van duizenden en duizenden kilometers waarbij vele vogels nooit op hun bestemming zullen aankomen, alleen maar worden gedaan met slechts één doel: overleven.

Dat vind ik weer zo ontzettend negatief gedacht! Typisch de visie van een traditionele natuuronderzoeker. Waarom zouden die vogels het niet gewoon leuk kunnen vinden om van tijd tot tijd eens een andere omgeving op te zoeken, net als nomaden. Ook nomaden kunnen er voor kiezen om zich ergens op één plek te vestigen maar zullen dat niet doen. Misschien omdat ze het van oudsher zo gewend zijn, misschien omdat ze zich zo veel vrijer voelen. En waarom zou dat voor de vogels niet kunnen gelden?

Bovendien vind ik het nog niet eens zo gek bedacht van die vogels. In de lente vliegen de meeste trekvogels van zuidelijker gelegen gebieden naar het noorden. Precies op het moment dat de mensen zich in grote hoeveelheden van noord naar zuid gaan begeven: vakantietijd. De vogels vluchten simpelweg voor al dat voetvolk dat hun kant op komt. Er is dan namelijk helemaal geen plek meer voor de water- en weidevogels op de meren en grasvelden van campings. In de bossen wordt hun rust verstoord door colonnes wandelaars en fietsers, de bergen stromen vol met klimmers en dalers en de luchten hangen vol met mensen die zonodig ook denken te kunnen vliegen.

Het wordt tijd dat makers van natuurdocumentaires een ruimere kijk gaan ontwikkelen t.a.v. het gedrag en leven van dieren en vogels. Bovendien, het is bekend dat een mens vaak de neiging heeft zijn eigen gevoel en kijk op het leven te projecteren in een dier. En wat zou dat zeggen over-leven?

Bijna twaalf uur en ik heb eigenlijk nog geen zin om te gaan slapen. Even kijken wat ik nog heb liggen aan dvd’s die ik nog niet ken.
Corpse Bride heb ik net gezien, About a Boy speelt Hugh Grant in mee. Ligt er daarom al maanden en nog steeds niet gezien.
En wat is dit? Nuit et Brouillard van Alain Resnais. Nuit is nacht. Brouillard weet ik even niet meer. Maar het is bijna nacht dus laat ik deze maar eens gaan kijken.
Eerst nog even in de keuken kijken of ik nog iets te knabbelen heb liggen. Hmmm, nog een flink stuk extra belegen kaas. Heerlijk. Nog een beetje wijn en knus in de hoek van de bank gaan liggen. Lekker franse film kijken.

“Resnais’ ‘Nacht en Nevel’, de eerste film na WO II waarin authentieke opnamen uit de concentratiekampen getoond werden, veroorzaakte in Europa grote huivering. De inmiddels overbekende zwart-wit opnames uit de kampen worden afgewisseld met actuele kleurenopnames, en begeleid door een poetische tekst in voice-over en muziek.”

Kaasje terug in de koelkast, wijntje in de gootsteen.
Hopelijk lukt dat slapen zometeen nog…

De gebroeders Kroon gingen op zoek naar het ontstaan en bestaan van het veelbesproken ‘Hollands licht’, vooral beroemd geworden dankzij de zeventiende-eeuwse schilderkunst.
Bijzonderheden: Winnaar van het Gouden Kalf voor ‘beste lange documentaire’ 2003. De makers spraken met vele deskundigen in binnen- en buitenland om de mythe te ontrafelen. Leidraad was de uitspraak van de Duitse kunstenaar Joseph Beuys, die stelde dat het Hollands licht vorige eeuw voorgoed zijn specifieke helderheid verloor door de inpoldering van het ‘oog van Holland’, het IJsselmeer.

Mooie documentaire over de vraag of er zoiets bestaat als typisch Hollands licht, hoe het ontstaat en of het nu nog steeds aanwezig is. Als ondeskundige op het gebied van nederlandse schilderkunst heb ik er nog een hoop van opgestoken ook, maar vooral vond ik het leuk om te kunnen vergelijken met mijn eigen beleving, mijn eigen beelden en herinneringen aan ‘Hollands licht’. Ik heb altijd al kunnen genieten van de scherpe of zachte lichtval op bepaalde landschappen of straatbeelden. Met het juiste licht kan zelfs een geribbeld riooldeksel in de stoep prachtig worden om naar te kijken. Maar dat licht is dan ook het enige wat het landschap in Nederland voor het oog interessant maakt. Voor de rest is het meer een vorm van landschapsbeleving, van het vlakke, de ruimte (voor zover niet afgeschermd door huizen of geluidswallen) en de horizon.

In de film waren het behalve het ‘hollandse licht’ vooral ook de hollandse luchten die veelvuldig in beeld kwamen. Mooie plaatjes die iedereen wel eens hier of daar in Nederland gezien moet hebben. In levende lijve, als afbeelding op een schilderij, of op een foto van bijvoorbeeld iemand als Martin Kers. Ik vind het allemaal prachtig, echt waar. En toch. Er waren momenten in de film dat ik mezelf begon te betrappen op een gevoel van onvrede en gebrek aan voldoening. Een gevoel van teveel ‘thuis’ en te weinig écht anders. Want, hoewel zoals beweerd werd in de documentaire het licht in Nederland elke keer weer hetzelfde maar toch ook altijd weer anders is, kwam op een gegeven moment bij mij toch ook het gevoel van ‘saai’ om de hoek kijken en een verlangen naar elders en ver weg. Misschien dat om die reden Nederlanders ook altijd reizigers zijn geweest, op een bepaald moment moet je gewoon even weg van die vlakte en dat ‘uitzichtloze’.

Ook merkte ik dat ik op het laatst nogal verzadigd begon te raken van al die hollandse luchten, maar dan in de vorm van gassen in mijn darmen door het eten van teveel uien en bonen bij het avondeten. En op de vraag of ‘Dutch light’ nog bestaat kregen we meteen na de voorstelling een antwoord toen we verblind werden door een aantal felle lampen van nederlandse makelij.
Het Hollandse licht bestaat dus nog gewoon, we hebben het alleen dankzij Philips beter weten te verpakken.