Vandaag zou Mickey, dat allerliefste katje van me, 11 jaar oud geworden zijn. Ware het niet dat stomme pech zijn deel werd. Heel regelmatig moet ik nog aan hem denken, en zeker toen ik twee weken geleden in Antwerpen, half verscholen achter een glasgordijn, een evenbeeld van hem zag zitten. Precies dezelfde houding, eenzelfde soort rugtekening, en als je goed kijkt zelfs met een snorretje. Hij heeft zich niet helemaal aan mij getoond en daarom blijft die treffende gelijkenis zo sterk in mijn geheugen hangen. Ik zou bijna zeggen dat het hem gewoon was, echt. Als twee druppels water. Datzelfde heb ik trouwens ook soms met oudere mannen op een fiets. Kaal, grijs overhemd, beige broek. Klein van stuk en langzaam peddelend op de pedalen. Het zou zomaar mijn vader hebben kunnen zijn die ik daar zag fietsen. Echt, als twee druppels water.

Gisteren met mijn moeder naar de begraafplaats geweest in Sittard. Na het overlijden van mijn vader op 25 november van afgelopen jaar was ik er niet meer geweest. Omstandigheden, en meer van dat soort dingen. Binnenkort wordt echter het graf van de ouders van mijn moeder opgeheven. Of hoe zeg je dat. De ‘ligtijd’ loopt af? De ‘bewaartijd’? In elk geval zal het graf na vijfentwintig jaar verdwijnen en komt de plek vrij voor iemand anders. Zelfs de doden moeten plaats maken voor opvolgers.

Iets verderop ligt het graf van mijn vader. Het is zo’n nieuw type graf. Geen grafsteen meer die het hele graf bedekt, maar een kleine rechtopstaande steen met daarvoor wat gras. Alleen is die steen nog niet klaar en dus ligt er nog steeds een tijdelijke stenen plaat met daarop in witte plakletters de naam van mijn vader. En eigenlijk vind ik dat wel heel mooi zo. Geen ‘rust zacht’ of iets dergelijks, geen data van geboorte en overlijden. Alleen maar de naam. En met een beetje inspanning kon ik hem zien liggen, zo’n anderhalve meter onder de grond, zoals ik hem toen ook heb zien liggen in het mortuarium.

Ik hou van begraafplaatsen, en als er een in de buurt is en ik heb wat tijd over loop ik er altijd wel even overheen. Zelfs als kind vond ik het al een fascinerende plek. Als mijn ouders dan bezig waren met het schoonmaken van een of ander graf ging ik meestal even op onderzoek uit. Als een kleine archeoloog tussen al die stenen doorlopend, zoekend naar de oudste, de langstgeleden overledene. Vaak ging ik ook niet mee, maar dat kwam dan door omstandigheden. Voetballen en meer van dat soort dingen.

Ik zou er best wel willen werken, op zo’n begraafplaats. Weg van die gekke wereld van de levenden, weg van alle drukte. De dood roept tenminste niet constant om aandacht en het is er altijd lekker stil. Zelfs de vogels lijken zich er meer op hun gemak te voelen. Alleen denk ik niet dat er vaak vacatures voor zijn. Behalve voor begrafenisondernemingen valt er weinig geld te verdienen aan de doden. Of je moet toevallig Elvis Presley of Michael Jackson heten. Maar dan is het met die rust ook snel gedaan.

Als we dan toch bezig zijn de doden te herdenken zouden we ook even stil kunnen staan bij al die miljoenen dieren in de vee-industrie die we jaarlijks de dood in jagen ten onnodige behoeve van onze voedselproductie. Of bij deze arme eend wiens partner lange tijd langs de rand van het water bleef zitten tot ik wel heel erg dichtbij hem was gekomen. Toen pas zag ik de reden van zijn aarzeling meteen weg te vliegen. Net als kauwen en andere monogame dieren en vogels bleef ook deze eend in de nabijheid van zijn overleden partner. Mag ik het ‘waken’ noemen of ‘treuren’? Waarom niet? Ik weet niet of dieren hiertoe in staat zijn en op welke manier, maar het tegendeel kan ik ook niet beweren. Dat ze niks voelen en dus ook niks hoeven te verwerken. Maar ik zie wat ik zie en ja, ik interpreteer. Maar als ik mijn kat Mickey een kus op zijn hoofdje gaf wist die echt wel wat ik daarmee bedoelde, ook al geeft een kat een andere kat nooit een kus. Volgens mij is het voelen van dieren helemaal niet zo heel veel anders als dat van mensen. Dat daar vaak anders over wordt gedacht is volgens mij een gevolg van onze hoogmoed en arrogantie en dat we niet meer nauw in contact staan met de natuur en de dieren om ons heen. Ook een herdenking waard eigenlijk.

In Goirle geen incidenten gisteravond. Geen bommeldingen, geen voorbijknetterende brommertjes, niks wat een claim wegens ‘schokschade’ zou kunnen opleveren bij de verzekeringsmaatschappijen. Het ging allemaal heel gladjes. Zelf heb ik vooral even aan mijn vader moeten denken. Geen oorlogsslachtoffer, maar die ken ik dan ook niet. Ook geen opa of verre oom die de oorlog niet heeft overleefd. Toch vertelde mijn vader me weleens dat hij tot lang na de oorlog regelmatig wakker schrok uit een angstdroom die met de oorlog te maken had. Angst is eigenlijk ook een soort oorlog, maar dan in jezelf. Blijf ik of is het beter dat ik vlucht. Als die angst maar sterk genoeg is kan hij net zo verlammend werken als de dood. Dus stond ik gisteravond vooral even stil bij al die mensen die nu nog in angst moeten leven. In China of Noord-Korea, in gebieden met terrorisme, honger of overstromingen, of omdat ze continu bedreigd worden door een bende of een eigen familielid. Dat soort angsten ken ik gelukkig niet. En als we daarna weer thuisgekomen samen op de bank gaan zitten om naar een film te kijken voel ik me bijna schuldig dat ik niet wat meer lijd. Aan de andere kant, het soort (neurotische) angsten waar ik in mijn leven mee te maken heb gehad waren ook niet zo prettig.

ik heb een theorie ontwikkeld over bijna-doodervaringen en dat lichtje aan het einde van de tunnel. Ik ben dan wel geen afgestudeerd wetenschapper, het zoeken naar verklaringen is iets dat eigen is aan de mens. En daarom haalde ik mijn eigen verklaring uit het observeren van Mickey, mijn helaas veel te vroeg overleden kat.

Als ik de tv aan had staan lag hij meestal te slapen. Op de bank, op het kleedje of op de vensterbank. Maar zodra ik de tv uitzette sprong hij overeind en ging pal voor de tv zitten. Blijkbaar zijn de ogen van een kat in staat om statische electriciteit waar te nemen, want hij staarde dan geïnteresseerd naar het beeldscherm en raakte deze voorzichtig aan met zijn poot of neus. Dan volgde licht geknetter en trok hij zijn pootje terug (of zijn neus) en probeerde het even later opnieuw. Totdat natuurlijk de staticiteit opgeheven werd door zijn eigen toedoen en het geknetter afgelopen was.

Mijn theorie: Op het moment dat de hersenactiviteit stopt (de tv die uitgeschakeld wordt), valt de spanning opeens weg uit de zenuwbanen, en zo ook uit de optische zenuwen in het oog. De pupillen verwijderen zich tot het maximum, en de laatste electrische oppervlakteontlading in het oog die dan plaatsvindt wordt doorgegeven aan de hersenen (de occipitaalkwab, als ik het me goed kan herinneren). De ogen registreren een felle ontlading (het witte licht), en de hersenen krijgen een laatste opdoffer van electrische spanning en vertalen dit in een intense gewaarwording/ervaring: het felle witte licht aan het einde van de tunnel.

Ik heb ook nog een paar andere verklaringen, onder andere over de aard en het ontstaan van de oerknal en over hoe een apparaat zou kunnen werken dat geen last heeft van de zwaartekracht. Maar dat is voor later. Ik ga nu niet al mijn kruit in een keer verschieten.

De nalatenschap van mijn vader begint te groeien. Had ik al iets verteld over het vele gereedschap dat ik van hem heb georven, inmiddels heeft mijn moeder me ook al wat van zijn sokken en zakdoeken aan de hand gedaan. Sokken gaan vaak van maat tot maat, bijvoorbeeld van maat 39 tot 42, en dat komt goed uit. Ik heb namelijk 42 en mijn vader had 39. En zijn zakdoeken – uiteraard kreukvrij gestreken – komen ook altijd van pas. Sommigen met een mooie geborduurde letter ‘T’ in een hoek, de ‘T’ van Tummers. Dat krijg je als je, net als mijn vader, vaak in het ziekenhuis hebt moeten liggen en nog van de oude stempel bent. Dan worden kleding en andere bezittingen van tevoren gemerkt zodat er geen onduidelijkheid kan ontstaan wat van wie is. Tegenwoordig ligt men echter meestal alleen op een kamer, dus dat brandmerken is niet meer zo nodig.

‘Hoe ouder ik word, hoe meer ik op mijn vader begin te lijken’. Ik weet niet meer wie ik dit ooit heb horen zeggen, in een boek, film of op het toneel. Maar het is waar. Nu hij er niet meer is en ik wat van zijn ruimte opvul als ik op bezoek ben bij mijn moeder, merk ik steeds vaker aan mijn houding en mijn gebaren hoezeer ik in bepaalde opzichten op hem lijk. Nog meer nalatenschap. En een paar dagen geleden, tijdens wat zelf ingesproken proefjes voor de stemhulp voor blinden, moest ik even hoesten en het was alsof ik mijn vader hoorde. Hetzelfde korte kuchje. Gelukkig heeft dat kuchje niks te betekenen. Als ik ook zijn leeftijd van 85 jaar zal erven ben ik meer dan tevreden.

Een groep zeventigers is aan het ijveren voor een soort zelfmoordpil en het recht om zelf een einde aan het eigen leven te kunnen maken wanneer dat nodig of wenselijk is. Er is veel kritiek op omdat het mensen dan te makkelijk zou worden gemaakt en dat niemand zomaar een einde aan zijn eigen leven zou moeten kunnen maken want het leven is heilig en dat soort dingen. Gek eigenlijk. Al toen ik een jaar of zestien was en het leven even niet meer zag zitten vond ik het een geruststellend idee dat als het alleen maar bergafwaarts zou blijven gaan ik altijd nog de keuze zou hebben er een eind aan te breien. Later en ook nu nog vind ik dat een fijne gedachte. Niet dat ik het van plan ben. Ik heb het op dit moment prima naar mijn zin en nog veel om naar uit te kijken. Toch vind ik het bijna logisch dat ieder mens moet kunnen beschikken over zijn eigen leven en zijn eigen dood. Dat we die gedachte luguber of negatief zijn gaan vinden komt mijns inziens vooral doordat we de dood liever niet zien als onderdeel van het leven en er dus ons hele leven bang voor zijn.

Zolang ik nog gezond ben hoef ik zelf zo’n zelfmoordpil niet te hebben. Met 200km met de motor tegen een muur rijden lijkt me ook vrij effectief en zo haal je de krant ook nog eens. Alleen jammer dat ik er dan zelf niet bij kan zijn om het moment van inslag te kunnen fotograferen.

Ergens halverwege de krant, een klein kopje met een beetje tekst daaronder: Het laatste lid van het Bo-volk is overleden op de Andaman eilanden, gelegen voor de kust van India. Men denkt dat het volk zo’n 65.000 jaar op die eilanden heeft geleefd, waardoor ze een van de oudste menselijke culturen op aarde zijn (geweest). Dat is nog eens wat anders dan ‘the great american people’, een sinds een paar honderd jaar samenlevend en samengeraapt zooitje van spanjaarden, engelsen, ieren, duitsers, nederlanders en wat nog meer. En wat een mooie korte naam: Bo. Twee letters maar. Het Bo-volk. Het volk van Bo. Zelf ben ik een Tilburger, afstammeling van de Sittardenaren, welke beiden onderdeel uitmaken van het volk der Nederlanders. Dat klinkt niet zo lekker als dat ik zou kunnen zeggen ‘Ik ben Bo’. Maar dat ben ik niet.

Bo-senior werd ongeveer 85 jaar. Nog al zoiets. Ongeveer 85 jaar, maar het zou ook 84 kunnen zijn of 86 en zelfs 80 of 90. Wat maakt het uit. Als lid van het volk der Nederlanders veel. Aanmeldplicht bij geboorte, naar school op je 4e, cito-toets op je 12e, leerplicht tot je 16e, rijbewijs op je 18e, uitstrijkje vanaf je 25e, 40-plusser vanaf je 40ste, aow op je 65ste. Het tijdstip waarop je sterft wordt zelfs op de minuut vastgelegd in een overlijdensakte. We meten te veel en leven te weinig. Bo-senior heeft geleefd, met de dag. Het feit dat ze op de foto niet zo heel erg vrolijk meer kijkt is begrijpelijk. Het is niet niks om het laatste nog in leven zijnde lid te zijn van een heel volk.

Na een begrafenis ben je nog niet klaar met de overledene. Veel zaken moeten dan nog geregeld worden en Dela helpt daarbij. Zelf noemen ze deze nasleep nazorg en daar hebben ze een apart mannetje voor. Dit keer was het een in een afgrijselijk netjes pak gehesen man met zoveel after-shave op dat ik er onpasselijk van werd. Aan de dood zit een luchtje, maar bij Dela overdrijven ze. Ze zullen wel denken dat iemand op die manier prettig en geruststellend overkomt bij de nabestaanden. Maar zo werkt dat dus niet, zeker niet bij mij.

Op de laptop van de man van de Dela stond een lijstje met dingen waar je als nabestaande misschien aan zou moeten denken. Daarbij ook zaken die hij zelf niet moest vergeten, zoals vragen of de dekking en dus de premie niet verhoogd zou moeten worden, en of er niet al gekeken moest worden naar een grafsteen (met kortingsbon!) via een bedrijf waar Dela deals mee gesloten heeft. Dela denkt echt aan alles.

Mijn vader hield van de zon en van warmte. De winter met zijn kou en regen vond hij daarentegen maar niks. Daarom hield hij ieder jaar vanaf 21 december, als een soort mentaal opstekertje, dagelijks de tijden van zonsopkomst en zonsondergang bij. Om hem hierbij te helpen stuurde ik hem afgelopen jaar per post een A4′tje toe met een overzicht van de exacte tijden voor het hele jaar. Stom van me natuurlijk, want het plezier zat voor hem juist in iedere ochtend even op teletekst kijken hoeveel minuten daglicht er die dag weer bij kwamen.

Afgelopen maandag scheen ‘s ochtends, na een aantal dagen met veel regen en wind, de zon al vroeg door de glasgordijnen voor de ramen. Het werd een prachtige dag, ook al was het de dag van zijn begrafenis. Ik weet dat altijd gezegd wordt over de dood dat het ook het begin is van iets nieuws, en ook al weet ik nog niet precies wat dit nieuwe zal gaan inhouden, die dag voelde ik het heel duidelijk: het afscheid en het welkom, heel dicht bij elkaar. Ik zeg niet dat ik nu iets begrijp van de dood, maar de dood heeft volgens mij wel veel meer met licht te maken dan met donker, meer met warmte dan met koude, meer met zon dan met nacht, meer met leven dan met dood.