SpoenkJack Tummers

Een doffe knal, net na de middag, en ik wist eigenlijk meteen wat er aan de hand was. Het was alleen nog de vraag hoe erg het ermee gesteld zou zijn. Een koperwiek was met hoge snelheid tegen het raam van de woonkamer gevlogen en lag stil op het beton van het balkon, met een klein rood vlekje naast zijn snavel. In de tijd dat ik hier woon is het drie keer eerder voorgekomen dat een vogel op die manier aan zijn einde kwam. Ik vind het wel nog steeds vreemd, want het raam ligt verdekt onder het balkon van de bovenbuur en vanaf beneden gezien is er geen reden voor een vogel om te denken dat het een doorgang zou kunnen zijn naar een andere kant. Ja, behalve die ene ‘andere kant’ dan, die voorbij de grens tussen leven en dood. Misschien is hij toch geschrokken van iets waardoor hij plotseling de baan van zijn vlucht moest veranderen. En het blijft een triest gezicht, zo’n dood vogeltje. En ik kan het niet laten er steeds weer een foto van te willen maken. Die pootjes die zo hulpeloos in de lucht hangen zullen nooit meer een takje vasthouden. Snik :(.

Afgelopen week zag ik op tv een gedeelte van een voorstelling van Marc-Marie Huijbregts, Marc-Marie Punt. Op het einde kwam hij op de vraag waarom sommige mensen oud worden en sommigen al jong sterven. Niet een vraag in de zin van rechtvaardig of niet, zoals gelovigen God aanroepen wanneer men iemands dood nodeloos, onverwacht of onterecht vindt. Marc-Marie noemde de titel van een boek, iets als About death and dying, en daarin beweerde de auteur dat het geen nut heeft over dit soort dingen te gaan nadenken. Als iemand sterft op zijn twintigste, dan was dat zijn leven. Als iemand sterft op zijn tachtigste, dan was dat zíjn leven. Zo kijk ik ook weleens naar de levens die dag in dat uit verloren gaan in landen als het Midden-Oosten of Afrika. Daar zitten volwassenen tussen, maar ook kinderen en tieners. Nog veel te jong om te sterven. Dat is zo, als je het bekijkt vanuit het idee dat een leven altijd behoort te verlopen volgens de volgorde geboorte, kind, tiener, volwassene, bejaard, dood. En dat is eigenlijk onzin. Zo zou een leven kúnnen lopen, wat niet wil zeggen dat dat ook altijd zo is. En het zegt al helemaal niks over de kwaliteit van dat leven. Eigenlijk zouden we elkaar ook nooit meer moeten vragen naar onze leeftijd, want die doet er niet toe. We leven nu, allemaal en tegelijkertijd, en onze leeftijd, onze geleefde tijd, kunnen we pas vaststellen nadat die verstreken is. Steve Erwin, de onverschrokken Australiër die uiteindelijk gedood werd door een rog, had een fantastisch leven. Hij werd 44 jaar en dat was zijn leeftijd. En ik krijg nu opeens heel veel zin om een lekker stuk te gaan wandelen ;).

Wat een mooi woord is dit toch. Ik hoorde het onlangs in een documentaire over Hans en Sophie Scholl, twee leden van de Weiße Rose, een Duitse verzetsgroep tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ze riepen op tot geweldloos verzet tegen het naziregime en drukten tussen juni 1942 en februari 1943 zes anti-oorlogspamfletten en verspreidden die in grote Duitse en Oostenrijkse steden. Uiteraard en helaas werden ze opgepakt en geëxecuteerd. De teksten zelf zijn bewaard gebleven en onder andere gebundeld in het boekje Die Weiße Rose van zus Inge Scholl. Het is onze plicht, niet omdat het moet van iemand anders, om dit soort daden en de reikwijdte van de inhoud van dit soort teksten nooit te vergeten.

Gisteren was ik met mijn moeder op de begraafplaats van Sittard. Morgen is het Allerheiligen, gevolgd door Allerzielen op woensdag. We liepen langs de graven van mensen die we beiden gekend hebben, om te beginnen met het graf van de ouders van mijn vader. De begraafplaats is een van de mooiste die ik ken, en niet alleen maar omdat ik in Sittard ben geboren. Overal staan mooie oude bomen die gisteren nog mooier waren vanwege de herfst en het lekker warme najaarszonnetje. In het midden van het kerkhof is het graf van Deken Thijssen. Ieder jaar rond deze tijd kunnen gelovigen daar bij elkaar komen om samen te bidden, voor Deken Thijssen, en voor alle levenden en niet meer levenden. Terwijl mijn moeder zich aansloot bij het groepje mensen rondom het graf liep ik een beetje rond, terwijl ik op de achtergrond kon horen hoe keer op keer het weesgegroetje werd herhaald. Hoeveel kraaltjes zitten er ook alweer op een rozenkrans? De zon scheen in mijn gezicht en de rode en gele bladeren van de bomen wiegden zachtjes heen en weer. En ik werd weer even geraakt. Niet door God, maar door al dat leven om me heen. De laatste tijd zit ik te veel met mijn hoofd in opdrachten en met mijn ogen gefixeerd op het beeldscherm van mijn computer. De eenvoud en rust op een begraafplaats doet altijd iets met me. Ik word er ook altijd even emotioneel van, en niet alleen maar omdat we als laatste een bezoek brachten aan het graf van mij vader. De naam van hem daar op die steen te zien staan maakte het alleen maar even concreet.

Nagedachtenisplicht gaat niet alleen maar over het verleden en de doden, maar zeker ook over wat er in jezelf leeft en voor jezelf belangrijk is. Zo was ik vergeten hoe vol ik me kan voelen en hoe leeg ik de laatste tijd ben. Moe om niks. En de oplossing is altijd weer even simpel als moeilijk. Gewoon iedere dag even naar buiten en een stukje wandelen.

Eindelijk heeft de mens dan toch een oplossing gevonden voor zijn sterfelijkheid: resomeren. Het lichaam van de mens wordt na diens overlijden in een resomator gelegd. In het eerste bakje gaat dan een oplossing van alkali en water. Deurtje dicht, de draaiknop op 150 graden zetten en het programma laten lopen. Resomeren wordt ook wel bio-crematie genoemd en niet zonder reden. Het resultaat is 100% schoon en kreukvrij.

Klik hier voor een instructiefilmpje met muziek »

In het Brabants Dagblad van een paar dagen geleden een artikel over de populariteit van persioencursussen. Mensen weten anders niet hoe ze met hun vrije tijd om moeten gaan als er geen structuur meer is om aan te geven wanneer die vrije tijd zich voordoet en wat daarmee te doen. Op een verjaardagsfeestje onlangs hoorde ik over iemand die via zijn bedrijf een weekje naar een Spaans eilandje kon gaan om daar gezamenlijk met anderen te leren hoe om te gaan met dat grote zwarte gat aan het einde der tijden. Menigeen kijkt er reikhalzend naar uit en menigeen raakt in de knoop als het eenmaal zover is. Zo gaat een modern mens van zwangerschapscursus naar pensioencursus en van wieg tot graf. Het enige dat nog ontbreekt is een cursus die je leert hoe je moet sterven, maar daar zal Dela vroeg of laat wel op inspringen.

Wie ziet ze niet, bijna dagelijks. Op de fiets misschien wat minder snel, maar in de auto en buiten de bebouwde kom zijn kadavers van vogels en dieren langs en midden op de weg bijna vanzelfsprekend. Maar niet in Frankrijk viel me op. Daar heb ik vreemd genoeg in twee weken tijd slechts één dood dier langs de kant van de weg zien liggen. Een jong vosje, waarschijnlijk flink afgedwaald van zijn reguliere jaaggebied. In Frankrijk hebben dieren blijkbaar nog genoeg ruimte om (snel)wegen te kunnen vermijden, in Nederland is dat haast onmogelijk. Als wandelaar in een bos in Nederland weet je dat het haast onmogelijk is om géen verkeer te horen. Een weg is dus altijd dicht in de buurt en voor een dier is het dan lastig om daar steeds maar bij uit de buurt te blijven. Een dier volgt nu eenmaal niet de gebaande paden die de mens heeft aangelegd. Slechts één dood dier dus in Frankrijk, maar terug in Nederland heb ik er alweer meer dan genoeg zien liggen. Gisteren nog, even een dagje naar zee, en zeker vijftien dieren zien liggen. Zeemeeuwen, konijnen, vos, egeltjes. En een blije buizerd op een paal. Dan is er tenminste nog eentje blij met al deze verkeersslachtoffers.

Ik weet niet zo goed wat ik van die splashteller moet denken. De website ziet eruit alsof het gaat om een leuke zomergame voor kinderen. Lekker felle kleurtjes, bijtjes die links en rechts in het beeld hangen te zoemen. Meedoen is makkelijk en je kunt opgeven hoeveel insecten er bij jou tegen de kentekenplaat kapot gevlogen zijn. Die van mij is altijd schoon, maar dat komt omdat die op de achterkant zit van mijn motor. Voorop zit de koplamp, een kleine stuurkuip en de radiateur van de waterkoeling. En die zitten ook bij mij altijd vol met kleine beestjes die ik er alleen maar met een schuursponsje of mijn nagels afkrijg. Miljarden insecten sterven op deze manier per jaar een vroegtijdige dood. Toch accepteer ik dit. Ook als ik wandel door het bos dood ik zonder het te weten per wandeling honderden insecten door ze te vertrappen. Met dieren en vogels vind ik dat lastiger. Zelf heb ik het gelukkig nog nooit meegemaakt dat ik plotseling een kat, konijn of egel voor de wielen van mijn motor kreeg. Wel ooit een eend die bijna tegen mijn helm vloog en die ik alleen maar kon ontwijken door snel mijn hoofd in te trekken en een stukje opzij te gaan hangen.

De reden dat er zo vaak dode dieren en vogels langs en op de weg liggen heeft vaak iets extra triests. Soms zijn ze niet meteen dood, vermoed ik, en liggen ze nog een tijdje na te lijden in de berm of op een vluchtstrook. En wat het voor mij nog triester maakt is dat veel van dit soort slachtoffers waarschijnlijk niet eens nodig zijn. De meesten tref je ‘s ochtends aan, als er extra hard gereden wordt op de wegen omdat mensen anders te laat komen op hun werk of gewoonweg omdat het kan omdat er nog maar weinig volk op de weg is. Nee, dat volk moet nog wakker worden, maar dieren en vogels zijn dat al lang. Als ik zelf ‘s ochtends vroeg of ‘s avonds laat op pad ben hou ik hier altijd wel rekening mee. Wat betreft die splashteller ben ik nieuwsgierig naar hoeveel dieren er jaarlijks dood blijven in het verkeer. De herten, vossen, konijnen, eekhoorns, vogels, katten en honden. Aardig wat denk ik, want alleen al binnen mijn eigen kleine leefgebiedje zie ik ze bijna iedere dag. Bijgevoegde scholekster lag op een paar meter afstand van een dood konijn, maar die was bijna niet meer als zodanig te herkennen.

Bij de opdracht uit huiselijke kring, het retoucheren van een paar oude foto’s, hoorde ook een vraag. Hoe oud was Marie geworden en in welk jaar was ze geboren? Dan kun je heel hard gaan denken en rekenen, maar je kunt ook doen wat mijn moeder deed. Even naar de slaapkamer lopen en dan terugkomen met een schoenendoos vol met bidprentjes. Ergens tussen al die bidprentjes moest ook die van mijn oma liggen. Mijn moeder gooit nooit iets zomaar weg, en van alle begrafenissen die ze samen met mijn vader bezocht heeft ze alle bidprentjes bewaard. Terwijl mijn moeder begon te zoeken naar het bidprentje van mijn oma begon ik met tellen. Behalve het geboortejaar van mijn oma wilde ik nu vooral nog weten hoeveel begrafenissen er in totaal bezocht werden in een mensenleven zoals dat van mijn ouders. Ik kwam uit op 357. Bijna een voor iedere dag van het jaar. Ergens vond ik het wel jammer dat het er net geen 364 waren, maar volgens mijn moeder waren het er waarschijnlijk nog veel meer. Bij crematies worden namelijk vaak geen bidprentjes uitgedeeld.

Hoeveel begrafenissen bezoekt een mens zoal in zijn leven? Hoeveel heb jij er al bezocht? In eerste instantie verklaarde ik mijn ouders voor gek met dit aantal van 357, ook al weet ik dat dat aantal vooral bereikt kon worden doordat ze beiden afkomstig zijn uit grote families en met een van oudsher groot netwerk van vrienden, kennissen, buren, overburen etc. Heel wat anders dan mijn eigen leven van dit moment, en begrafenissen bezoeken is niet mijn hobby. Ondanks dat kwam ik zelf ook al gauw op zestien stuks, en dan ben ik er misschien nog een paar vergeten. Het loopt dus gauw op, dat aantal, en naarmate je ouder wordt worden het er vanzelf meer en meer. ‘Op dit moment bijna iedere week wel eentje en soms twee’ volgens mijn moeder. Daar kunnen geboortes nooit tegenop.

Afgelopen zaterdag vielen in de Amerikaanse staat Arkansas duizenden merels dood uit de lucht. De reden waarom wordt nog onderzocht. Tweehonderd kilometer verderop zijn tienduizenden dode vissen aangetroffen in een meer. Vooralsnog is het niet duidelijk of er een verband is tussen die twee. Dat kan natuurlijk, het is altijd voorbarig om uit mogelijke toevalligheden meteen een wetenschappelijke conclusie te trekken, hoewel het op zijn minst wel opvallend is dat beiden op zo korte afstand van elkaar, ook in tijd, plaatsvonden. Maar: ‘Als het vervuiling was geweest, zouden alle vissen er last van hebben gehad, en niet alleen één soort zoals nu het geval is’, aldus Keith Stephens van de Wild & Vis Commissie voor de staat Arkansas. Deze opmerking lijkt me nu weer een beetje te veel de andere kant op geredeneerd. In Nagasaki had ook niet iedereen plotseling kanker, hoewel niemand eraan twijfelde dat de bom wel degelijk de reden was van de enorme toename aan gevallen van kanker in die regio. En mensen zijn geen vissen. Een bepaalde vissoort kan mijns inziens wel degelijk specifiek reageren op veranderende omstandigheden in hun biotoop. Niet dat het ook zo is, maar het kan! Hoe dan ook, verontrustend is het wel, zeker nu ik net een derde en soortgelijk bericht lees op de website van de Volkskrant: ‘En weer vallen er honderden vogels dood uit de lucht‘.

Vreemd. Ga ik boodschappen doen, kom ik thuis en ga ik weer achter de pc zitten en zie ik dat vorige berichtje over Allerzielen, vind ik het opeens zo triest. Schreef ik vanochtend nog dat ik op geen enkele andere plek meer contact kan voelen met het leven dan daar op de begraafplaats, tussen de doden, voel ik dat nu opeens niet meer. Het was een serieuze opmerking, en niet een bij wijze van spreken. Op dat moment was het zo, en nu opeens niet meer. Het gevoel is weggewaaid, veranderd, omgevormd. Tot zoals het nu is. En dat komt hierop neer dat ik nu even helemaal geen zin heb in dood of verleden. Mogen ze rusten in vrede, de zieltjes, dan zet ik nu even een lekker muziekje op.