SpoenkJack Tummers

Vreemd toch weer hoe het geheugen kan werken. En zo lang achter elkaar. Uiteindelijk zal het menselijke geheugen het niet kunnen winnen van bijvoorbeeld een Solid State Disk of andere toekomstige opslagmethodes voor data, bijvoorbeeld in kristallen, licht of zelfs atomen. Zolang een mens leeft en niet overgeleverd is aan een of andere vorm van dementie blijft informatie bestaan. Ergens. En opeens is het daar weer, zoals laatst tijdens Kerstmis, ‘s morgensvroeg aan het ontbijt. Vriendin MT zat zomaar met haar handen ineen aan de andere kant van de tafel en als vanzelf rolde het ‘Onze Vader’ uit mijn mond, gevolgd door een weesgegroetje. Al zeker vijfentwintig jaar heb ik deze gebeden niet meer uitgesproken – sorry mams – maar de woorden zijn nooit verdwenen uit mijn geheugen. Het resultaat van jarenlang iedere ochtend en avond tijdens de maaltijd deze gebeden moeten uitspreken. Hoe sneller hoe beter. De gewoonte is waarschijnlijk de reden waarom de woorden zijn blijven hangen, net als het ritueel van tanden poetsen. Automatisme door herhaling is misschien wel de beste garantie voor de eeuwigheid. Nog een andere variant van het gebed tijdens de maaltijd komt van mijn opa. Duitser van geboorte en ongeduldig als het tijd was om te eten, had hij een korte variant bij de hand die mijn moeder de laatste tijd van hem overgenomen heeft: Lieber Jesulein, segne diese Speisen ein. Amen. En dan kon er eindelijk gegeten worden. Godzijdank.

In 2002 was er een ezelsbruggetje voorhanden om makkelijk(er) te kunnen onthouden welke landen de euro gebruikten: DING FLOF BIPS. Het zinnetje bestaat uit de beginletters van de twaalf landen die destijds de euro invoerden. Inmiddels zijn daar weer een aantal landen bijgekomen en voldoet het oude ezelsbruggetje niet meer. Het Genootschap Onze Taal roept daarom mensen op om te komen met suggesties voor een nieuw ezelsbruggetje. Ik heb mijn best hierop gedaan en kwam met de volgende oplossing die ik ook op hun website heb geplaatst: ‘Redenerend dat het restant net zo goed deel uitmaakt van de som, een zinnetje met de beginletters van alle overgebleven landen van Europa die nog NIET deelnemen aan de euro: Mams zong warm als bas. Tevens een mooie aanleiding om gewoon alle landen van Europa uit je hoofd te leren.’

Briljant! Dacht ik tenminste, maar ook briljante geesten maken weleens fouten. Ik heb de beginletters gebruikt van alle resterende landen die tot de Europese Unie behoren. Echter, een land als het Verenigd Koninkrijk behoort wel tot de Europese Unie maar gebruikt als valuta nog steeds de Engelse pond. Foutje dus van mijn kant. Ik heb inmiddels een paar nieuw suggesties gedaan, waaronder:

CBS MOFFENSLIPGIDS, een soort handleiding voor een slipcursus in internationaal handelsverkeer, via de CBS.
SMS FF DE BINGO CLIPS, de beste videoclips van de beste spelletjes…

Het is weer de tijd van de jaaroverzichten. Op radio, tv en kranten, in Nederland en ieder ander land van de wereld. Ieder zijn eigen jaaroverzicht en het is altijd feest, ook als er verschrikkelijke dingen zijn gebeurd. Alles ligt namelijk achter ons, dus we kunnen er met een hapje en een drankje even gezellig voor gaan zitten en terugkijken op wat we het afgelopen jaar allemaal weer hebben meegemaakt. En dat is heel veel. Niet op persoonlijk vlak misschien, maar via TV, Facebook, Twitter, SMS en andere vormen van digitale datastromen hebben we elkaar het afgelopen jaar weer volledig murf gebombardeerd met nieuwsfeiten. Nieuws, dat moet ik nog even uitleggen, is iets in de vorm van een gedachte of feitelijke gebeurtenis waar je nog niet van op de hoogte was. Als ik nu bijvoorbeeld schrijf Gribus Quasi Modus, dan is dat voor jou nieuws. Ik weet niet wat het betekent – ik verzin het ook maar net – maar het is iets nieuws dat je nog niet eerder hebt gehoord. Niet zo’n goed voorbeeld misschien. Laten we dan Gordon even erbij nemen. Gordon heeft – weet ik niet, zou kunnen – net een nieuwe auto gekocht en tankte daarmee per ongeluk diesel in plaats van gewone benzine. Dat was niet erg slim van Gordon en je zou het daarom niet echt nieuws kunnen noemen, het feit dat het gebeurde is op zichzelf en volgens de letterlijke betekenis van het woord nieuws. Maar wil of moet je dit weten? Nee. Veel nieuws lijkt meer op een advertorial van een persoon, een groep mensen of een bedrijf, dan op het mededelen van een relevante gebeurtenis. En ‘news travels fast’ maar verdwijnt ook weer net zo snel. Balkenende? Die was toch ooit Minister-President van Nederland? Was dat niet ergens in 2004 ofzo? Het vreemde is dat ik dat gevoel ook bij mijn weblog heb. Ik heb net even zitten bladeren door de berichten van het afgelopen jaar en verbaasde me over hoe snel berichten ouder lijken dan ze in werkelijkheid zijn. Hoe meer en hoe sneller ik nieuwe berichten plaats, hoe verder weg in het verleden ik eerdere berichten lijkt te drukken. Ik heb zelf het vermoeden dat het iets te maken heeft met onze angst voor de dood, onze sterfelijkheid. Hoe meer we ons laten meesleuren in een door onszelf gecreëerde nieuwstroom, hoe meer we het gevoel hebben volop te leven, iets mee te maken, iedere minuut van de dag. Maar als het steeds moeilijker wordt iets daarvan vast te houden, dicht bij jezelf, wat is dan de waarde hiervan? Wat heb ik het afgelopen jaar meegemaakt dat ik nu nog kan ervaren als waardevol en mooi? Het antwoord hierop weet ik nog niet, ik ben nog wel even bezig met bladeren door alle berichten van 2010.

Dementie, Alzheimer, iedereen is wel bang hier ooit een keer mee geconfronteerd te raken. Een voorproefje hiervan ervaar ik dagelijks als ik weer eens op een website moet inloggen of wanneer een instantie vraagt om mijn persoonlijke unieke code. Hoeveel ik er inmiddels al heb weet ik niet. Ik heb wel een schriftje waar ik mijn inloggegevens in bewaar, maar compleet is dit overzicht absoluut niet. Regelmatig komt het voor dat ik op een website niet kan inloggen omdat de inloggegevens niet blijken te kloppen. Als het me na een aantal keren proberen nog niet lukt kies ik voor de optie ‘inloggevens versturen per e-mail’. Maar dan blijkt dat e-mailadres weer niet te bestaan. Ook e-mailadressen heb ik in het verleden erg veel aangemaakt.

Laatst had ik een soortgelijk probleem met mijn pincode van een nieuwe betaalrekening die ik had aangevraagd. Ik had de pincode opgehaald op het postkantoor, ze in mijn hoofd geprent en het briefje daarna versnipperd en weggegooid. Vier cijfertjes onthouden, dat moet toch nog wel lukken, en zo moeilijk was de combinatie niet. De eerstvolgende keer dat ik mijn nieuwe pinpas wilde gebruiken bleek de code niet te kloppen. Na drie pogingen werd de pas geblokkeerd en besloot ik voor de zekerheid de pincode opnieuw aan te vragen. Na een week kreeg ik bericht dat ik mijn code kon gaan ophalen bij het postkantoor. Thuis scheurde ik de envelop meteen open, nieuwsgierig naar wat er fout was gegaan. Het nummer was nog hetzelfde als de eerste keer, alleen bleek dat ik de cijfers niet goed had gelezen. De afbraak vindt niet alleen maar plaats in mijn hersenen, ook mijn ogen worden langzaam slechter.

Als je veel achter de computer zit ken je de commando’s ctrl-c en ctrl-v wel. Mensen die niet zo bekend zijn met dit soort ‘keyboard commands’ of ‘short-cuts’ kiezen nog altijd voor knippen en plakken via het hoofdmenu (meestal te vinden onder de knop ‘bewerken’) of hoogstens via de rechter muisknop en ‘kopiëren naar klembord’. Ctrl-c en ctrl-v is echter veel sneller en makkelijker en mijn linkerhand zweeft dan ook altijd ergens in de buurt van die toetsen. Het grappige is dan dat wat je gekopieerd hebt net zolang in het (werk)geheugen van de computer blijft zweven totdat je het ergens anders weer loslaat met behulp van ctrl-v (plakken) en daarna iets anders kopieert dat de plek inneemt van die eerder gekopieerde informatie. Soms heb ik weleens dat ik een uur later opeens de informatie die ik eerder naar het werkgeheugen had gekopieerd opnieuw wil gebruiken. Dan bedenk ik me dat ik in de tussentijd niet opnieuw ergens ctrl-c heb gebruikt en de eerder gekopieerde informatie in theorie dus nog steeds in het werkgeheugen moet zitten. Even ctrl-v intoetsen en ja hoor, de informatie zat er nog steeds in. Basic computer-stuff, maar toch altijd weer een tikje opzienbarend vind ik.

Mijn nietapparaat was leeg. Dat gebeurt niet zo heel vaak want ik niet niet zo veel niet. Het apparaatje zelf kocht ik een jaar of dertig geleden met een pakje nietjes bij een kantoorboekhandel die inmiddels plaats heeft moeten maken voor een kledingzaak. Het nietapparaat werkt nog prima en het pakje nietjes is nog steeds niet leeg. Alleen, waar had ik dat pakje ook alweer opgeborgen? Het eerste beeld dat voor mijn geestesoog verscheen was dat van de ladenkast in de gang. Ik trok lade nummer 3 open omdat dat de lade was voor dat soort klein spul. Geen nietjes daar, wel een hoop landkaarten. Ik herinnerde me toen dat ik inderdaad al die lades eens opnieuw had ingedeeld en dat ik kantoordingen verplaatst had naar een ander kastje. Met het opentrekken van een lade in dat kastje opende zich ook een nieuwe lade in mijn herinnering. Die plek bleek toen namelijk helemaal niet zo geschikt te zijn voor kleine spulletjes en bij nader inzien had ik toen besloten alles wat te maken had met pennen, potloden, papier, enveloppen etc. op te bergen in een net nieuw aangeschafte stapel ladekastjes van de Ikea. Daar lag inderdaad het pakje Hotis nietjes met het prijsstickertje er nog op. Twee gulden vijfenzeventig.

Die nietjes heb ik terug weten te vinden dankzij mijn geheugen. Wel vaker maak ik dit soort dingen mee en bedenk me dan hoe vreselijk belangrijk, onmisbaar ons geheugen is voor ons functioneren. Ik zeg niks nieuws hier, maar kan er nog steeds versteld van staan dat ik alleen maar kan leven omdat ik me dingen kan herinneren. Ik leef NU omdat ik informatie kan vasthouden van vroeger. Ik weet/herinner me dat als het brood op is dat er zoiets is als brood dat ik kan eten zodat ik me niet meer zo hongerig voel en dat ik dat brood kan halen bij een gebouw dat we een supermarkt noemen en aldaar te bemachtigen is als ik iets anders overleg dat we geld noemen, etc. etc. Misschien dat ik me daarom de sfeer van het boek Hersenschimmen van Bernlef nog zo goed kan herinneren. Dat verlies van alle kaders, zelfs niet meer in staat zijn tot één enkele ctrl-c ctrl-v. Leven in het NU mag dan misschien het ultieme doel zijn voor sterk spiritueel georiënteerde mensen, het kan ook de ultieme hel zijn.

Henry Allingham, Harry Patch en Bill Stone waren een tijdlang de oudste nog levende veteranen die de Eerste Wereldoorlog nog meegemaakt hadden. Harry Patch is nu, met zijn 111 jaar, na het overlijden van Bill Stone (108) en Henry Allingham (113) de oudste nog levende herinnering aan die tijd. Je zou bijna zeggen dat oorlogen goed zijn voor het bereiken van een zeer hoge leeftijd, als je zo’n oorlog tenminste overleeft.

Eerder schreef ik al iets over dit soort ooggetuigen van een andere tijd en dat ze veel meer zijn dan alleen maar een levende herinnering aan een oorlog van bijna een eeuw geleden. Toen ik onlangs op bezoek was bij mijn ouders begon mijn vader weer eens wat te vertellen over vroeger, en dit keer ging het over de smaak van appels. Of beter gezegd de afwezigheid van die smaak, want welke appel hij ook koopt op de markt, geen enkele heeft die volle smaak zoals hij zich die kan herinneren van vroeger. En de reden hiervoor is volgens hem het verdwijnen van hoogstam.

Na even op internet wat gezocht te hebben op ‘hoogstam’ blijkt dat er tegenwoordig weer subsidie gegeven wordt op het planten van hoogstam fruitbomen, hoewel ik het idee krijg dat dit meer te maken heeft met behoud van landschapsbeeld dan met de betere smaak van het fruit. Maar zelfs al zou hij binnenkort weer appels kunnen eten afkomstig van hoogstammige fruitbomen, ik geloof niet dat hij het verschil nog zal merken, want hij geeft zelf al aan dat de laatste jaren de smaak hem aan het verlaten is. Eerst het gezichtsvermogen, dan het gehoor, dan de reuk en smaak. Uiteindelijk verdwijnt toch alles.

Vanochtend wist ik het even niet meer. Hoe kreeg ik ook alweer die pasta uit de tube op mijn tandenborstel? Ik stond in de badkamer met de tandenborstel in mijn linker- en de tube in mijn rechterhand. Op de een of andere manier keek ik even te bewust naar die twee voorwerpen in mijn handen want opeens wist ik het niet meer. Hoe kreeg ik ook alweer de dop van die tube? Deed ik dit altijd met de linker- of met de rechterhand? En waar liet ik die dop dan in de tussentijd? In de linker- of rechterhand en waar dan precies? En als me dat zou lukken, met welke hand kneep ik dan in de tube en met welke ving ik de tandpasta op?

Ik ben er niet meer achter kunnen komen. Uiteindelijk heb ik de tandenborstel op het plankje onder de spiegel moeten leggen en heb ik met twee handen de tandpasta uit de tube geknepen. Had ik ook niet moeten doen, want hierdoor viel de tandenborstel om en moest ik de pasta met mijn vingers van het plankje vegen en op de borstel doen.

Elk zintuig heeft zo zijn eigen geheugen. Dat van de ogen is vanzelfsprekend en wordt het meest gebruikt. De oren weten ook snel dat ze al iets eerder hebben gehoord en een geur kan de meest plotselinge herinneringen losmaken in een mens. Maar tast en beweging zijn er ook nog. Zo kan ik me nog herinneren dat ik na tien jaar tijd weer eens zo’n Rubiks Cube in mijn handen kreeg. Twee lagen lukte me nog wel, net als vroeger, maar die derde en laatste laag heb ik me destijds van buiten moeten leren. Maar toen ik die kubus weer in mijn handen hand lukte het me niet meer. Ik probeerde me te herinneren hoe het ook alweer moest. Twee keer naar links, onder naar rechts, rechts twee slagen naar voren etc. Niets hielp totdat ik besloot het eens anders te proberen. Ik sloot mijn ogen en liet niet mijn hoofd maar mijn handen het werk doen en draaide de kubus zo weer in elkaar. De handeling, net als fietsen, autorijden of zwemmen, zat nog ergens opgeslagen in mijn lichaam en kwam als vanzelf weer naar boven.

Leuk om zo even over na te denken, maar ik hoop dat ik het ook weer snel vergeet. Anders sta ik morgenvroeg weer te hannesen voor de spiegel.