SpoenkJack Tummers

Gisteren twitterde ik dat ik cassettebandjes aan het draaien was, in plaats van plaatjes. Twee dozen staan al jaren bovenop mijn klerenkast en ik vond het tijd ze maar eens weg te gaan gooien. Maar eerst nog even kijken wat voor muziek er ook alweer opstond. Toyah Wilcox, Manu Dibango en diverse geheimzinnige ‘Diversen’. Ik stoptte dus het ene na het andere bandje in mijn cassettedeck en verbaasde over hoe goed het geluid was. De bandjes zelf moeten zeker al zo’n twintig jaar oud zijn, en het cassettedeck zelf, een Denon DRF6 kocht ik in 1983. De muziek klonk helder en dynamisch en niet dof en haperend zoals ik had verwacht. Waarom hebben we ooit die leuke rammelende bandjes en dit systeem aan de kant geschoven voor koele gladde cd’s? Ik begijp natuurlijk wel waarom, bij een cd kun je ‘skippen’ en nummers programmeren en herhalen. Maar of de geluidskwaliteit nu altijd zo’n enorm verschil is met de Chrome of Metal bandjes van vroeger?

Nu moet ik ook weg zeggen dat het cassettedeck dat ik toen kocht een van de beste was die je toen kon kopen. Ik moest er duizend gulden voor neertellen wat heel erg veel geld was voor een cassettedeck (en student), maar het deck kwam er toen in allerlei tests als beste uit. Sla er de specificaties maar eens op na. Voor de audiofielen: een frequentiebereik van 30-20.000 Herz met een gewone Chrome tape! Drie koppen en twee motoren! En een ‘wow and flutter’ die verwaarloosbaar klein was. Inmiddels hapert de motor die de tape heen- en terug zou moeten spelen en het klepje voor de bandjes gaat met schokjes open en dicht. Maar spelen doet dit ding als de beste en wat een geluidskwaliteit! Wow!

Ik doe hem dus nog maar niet weg. Twee dozen vol met muziek die ik kan gaan herontdekken, en misschien haal ik zelfs mijn walkman weer eens tevoorschijn.

Wat de beste geluidskwaliteit is van een muziekinstallatie is erg relatief. De eerste keer dat ik dat vaststelde was bij een vriend die erg veel van boeken hield en muziek. Hij speelde zelf gitaar, kon daarbij aardig zingen en was een groot fan van Leonard Cohen. Muziek en teksten lagen bij hem dermate dicht bij elkaar dat ook zijn luidsprekers verstopt zaten tussen zijn boeken in de boekenkast. Oude houten kasten waren het, met hier en daar een gat in het luidsprekerdoek. Bij iedere bastoon leken letters en stof zich met elkaar te vermengen en dwarrelden dan langzaam naar beneden op de eikenhouten vloer. Het was een beetje een dof geluid, maar perfect voor wie hij was en voor de muziek waar hij van hield. Warm en met een diepe klank van binnenuit. Helaas pleegde hij een paar jaar later zelfmoord. Ergens nog dieper in hem school een koude waar hij nooit aan had weten te ontsnappen.

Op een camping is het met die geluidskwaliteit net weer wat anders. De beste geluidskwaliteit, zo heb ik gemerkt, komt dan van een goedkope wereldontvanger die liefst ergens achterin een bungalowtent staat, op een koelbox of gasfornuis. Dolby Surround is dan hememaal niet gewenst. Het geluid op een camping moet een beetje blikkerig zijn, goedkoop. Muziek zoals je hem vroeger ook kon horen in het zwembad, twee badlakens verderop. Al dat was aanwezig bij de Franse buren op de camping waar we de laatste week stonden. George McRae, The Rubettes, 10CC, Santa Esmeralda, en af en toe een moderne Selah Sue of Adel. Zelfs de Tour de France via zo’n radiootje is de beste benadering van de sfeer van een vakantie in Frankrijk, of je het verslag nu kunt volgen of niet.

Ook zo’n hoofdpijn van die toeter? Koop dan snel een pakje Vuvuzetamol bij het Kruidvat en weg is de pijn. Voor de vuvuzela’s zelf is inmiddels een inzamelingsactie gestart. Van het gerecycelde plastic zullen oordopjes worden gemaakt.

Na de herrie van grasmaaiers en een tijdje later de bladblazers was het vanochtend de beurt aan de zuigwagen om me in alle vroegte met hoofdpijn wakker te laten worden. Maar als ze dan toch zonodig rond moeten rijden, kunnen ze dan niet ook meteen even de sneeuw mee opzuigen? Dat wit in de lucht en op de grond, ik kan er steeds moeilijker tegen. Ik ben niet de enige, iedereen klaagt hierover. En ik weet ook wel dat dat onzin is en typisch nederlands, maar een mens zou geen mens zijn als hij niet spontaan zou gaan nadenken over mogelijke oplossingen: vloerverwarming door heel de stad, van die terrasverwarmingslampen aan bomen en lantaarnpalen, groen pigment in de wolken injecteren zodat alles groen wordt in plaats van wit. Wetenschappelijk gezien is het allemaal mogelijk, nu de wil nog om het te doen.

Tijdens de Kunsttour Maastricht van dit jaar was er één ding dat er wat mij betreft echt uitsprong, namelijk de stofzuigers van de Belgische kunstenaar Pierre Berthet. Vier stofzuigers – un installation d’expirateurs – die een tranceachtig geluid produceerden doordat de slangen heen en weer langs open plastic buizen zwiepten. Toen ik de zaal binnenstapte begon ik spontaan te glimlachen, en die glimlach nam ik ook weer mee naar buiten. Alsof je op een of andere duffe dag opeens iets grappigs ziet waardoor je stopt met denken en alleen maar blij getuige bent van iets nieuws en onverwachts.

Helaas had ik geen filmcamera bij me, maar wel mijn mp3-speler die ook geluid kan opnemen met een externe microfoon. Tesamen met één foto heb ik een minuut van dit geluid in een flashbestandje gezet, dus als je wilt weten hoe het ongeveer klonk kun je hier even kijken en luisteren. Het zwiepen moet je er zelf maar even bij denken.

Met de ogen knipperen maakt geluid. Dat zou je niet denken maar is wel zo. Omdat buiten een vrachtwagen al bijna een half uur een constante piep laat horen – zoals vrachtwagens dat doen als waarschuwing dat ze achteruit rijden – en zelfs de filmmuziek van Naqoyqatsi de piep niet kan maskeren, heb ik om niet helemaal knetter te worden zojuist van die gele oordopjes in mijn oren gepropt. En nu hoor ik telkens als ik met mijn ogen knipper een ‘doef-doef’ in mijn hoofd.

Nooit geweten dat die kleine velletjes huid geluid kunnen produceren, en dat terwijl de beweging zo mooi gedempt wordt door het glijden over de oogbol en constant gesmeerd door traanvocht. Maar er is nog meer geluid waar te nemen van binnen. Er is natuurlijk de ruis in mijn oren – het stromen van het bloed – en als ik wat speel met de in- en uitademing kan ik ook de zee horen ruisen, helemaal geen schelp voor nodig. Als ik mijn kaken heen en weer beweeg hoor ik klikjes (kraakbeen?) en als ik eenmaal begin te spelen met mijn tong, tanden en speeksel is de variatie aan ‘binnenklanken’ bijna oneindig.

Zo stil is een lichaam dus niet, zelfs niet in slaap of tijdens meditatie. Zou het niet mogelijk zijn om minuscule microfoontjes aan te brengen op diverse plekken in het lichaam en het geluid te registreren dat hier wordt gemaakt? Lijkt me een prachtig concert op te kunnen leveren als al die geluiden dan gelijktijdig gehoord kunnen worden. Oren willen dus horen, ook als je ze afsluit voor geluiden van buiten. Dan richten ze hun aandacht gewoon naar binnen en gaan luisteren naar wat er daar allemaal gebeurt.

Ik vraag me nu wel af of iemand die doof is dit nog kan. Is het dan van binnen ook helemaal stil? Helemaal geen enkel geluid? Ik weet dat je op den duur helemaal gek zou worden van al die geluiden van binnen, maar absoluut, helemaal en volledig stil?