Al eerder maakte ik foto’s van Antwerpen Bulk Terminal op de locatie Kanaaldok B1. Toen waren de machines ook al niet meer in bedrijf, maar stonden in ieder geval wel nog overeind. Inmiddels is het gesloopt, en wat er dan nog rest is minstens zo mooi als voorheen. Grote lappen verwrongen staal, door een enorme ‘tang’ aan stukken gescheurd. Sommige gedeelten zo ontzettend mooi dat het spreekwoordelijk aan een museum verkocht had kunnen worden.
In het jaar 2000 ging scheepswerf Fulton te Antwerpen failliet en werd daarna overgenomen door de familie Avonts die al een deel van de aandelen in haar bezit had. De naam van de werf werd omgedoopt in Casco Hemiksem, een afkorting voor ‘Christine Avonts Scheepswerf Contractors Onderneming’. Binnenvaartschepen tot een lengte van 135 meter kunnen er terecht voor onderhouds- en reparatiewerkzaamheden die dikwijls worden uitgevoerd op het ogenblik dat de ‘klopbrief’, een soort APK voor schepen, moet worden vernieuwd. Verder worden op de helling ook veel keuringen en inspecties verricht in verband met de verkoop van schepen. Casco Hemiksem is een van de oudere scheepswerven van Antwerpen en daarmee ook een van de mooiere. De werknemers zijn er vriendelijk en de werf ademt nog de sfeer van vroeger tijden. Terwijl de buitenkant van een schip wordt voorzien van een nieuwe laag pek, is men op andere plaatsen druk in de weer met snijbranders en lasapparaten. Iedere dag opnieuw, vuur en metaal. Een soort ijzeren tijdperk anno 2010.
De foto’s zijn gemaakt in opdracht van en ten behoeve van de scheepswerf. Een aantal hiervan zullen te zijner tijd te zien zijn op hun website.
Na Kanaaldok B1 wilden we eigenlijk B2 gaan bekijken. Alleen blijkt het Kanaaldok langer dan gedacht. Daarom zitten de foto’s van beide dagen in een en dezelfde map vol foto’s van containers en nog meer containers. De enige mensen die we zijn tegengekomen waren bezig met het schilderen van de buitenkant van hun schip. Het moet toch een keer gebeuren. Doordeweeks is er voor dit soort dingen natuurlijk geen tijd en daarom doen ze het maar op zondag.
Er staan er wel meer in het Antwerpse havengebied. Eenzame kerktorens van dorpen die in het verleden plaats hebben moeten maken voor meer industrie, meer opslagruimte, meer handel. In dit geval de toren van de St. Laurentiuskerk van de kleine poldergemeente Wilmarsdonk. Het zijn monumenten, maar ik heb zelden een monument zo verloren zien staan als deze toren. Als ze nu het schip intact hadden gelaten, en misschien nog een klein beetje extra groen erbij en een paadje en een bordje met wat uitleg. Maar alleen de toren hebben ze laten staan. De rest is opgeofferd aan de haven.
En zo ziet het er dan tegenwoordig uit. En dan valt het op deze foto nog mee. Er zullen dagen zijn dat de containers vijf hoog opgestapeld staan rond de toren en vrachtwagens af en aan rijden. Lijkt me ook niet echt bevorderlijk voor de stevigheid van een oude kerktoren.
Meer foto’s van deze toren en het gebied rond het Churchilldok »
Een tijdje terug werd bekend dat een Brit 240.000 ton cacaobonen had opgekocht (zie bericht NOS). Zo’n beetje de totale voorraad van heel Europa. Echt waar? Van heel Europa? Nee, twee handjes vol cacaobonen zijn door dit mannetje en collega urbexer Peter achterover gedrukt tijdens een van onze bezoekjes aan de haven van Antwerpen. Schreef ik onlangs nog over de gigantische hoeveelheden zakken met cacaobonen die we tegenkwamen in de vele loodsen aan het Leopoldok, staan deze loodsen binnenkort dus weer helemaal leeg. Voor de handelaar in kwestie zal het niet uitmaken, die is allang blij dat hij die hele zooi zo snel is kwijtgeraakt. Normaal gesproken, zo vertelde de eigenaar ons, kan een voorraad weleens 10 jaar lang blijven liggen. En wat betreft de foto’s die we er gemaakt hebben is het toch een leuke extra anekdote bij het verhaal rond de haven van Antwerpen.
‘Antwerp Bulk Terminal (ABT) is een overslagbedrijf voor onder meer steenkool, erts en biobrandstoffen, gelegen in de haven van Antwerpen. ABT laadt en lost ongeveer 30 miljoen ton per jaar in schepen, lichters, treinen en vrachtwagens’ (bron: Wikipedia). Eigenlijk moet ik zeggen dat dit bedrijf dat tot nu toe altijd deed, want een werknemer aldaar wist ons te vertellen dat het hele bedrijf omgevormd zal worden tot een grote terminal voor zeecontainers. Alsof ze er daar al niet genoeg van hebben in de Antwerpse haven. De meeste kranen die op de foto’s te zien zijn staan werkloos toe te kijken over het water van de Schelde. Over een tijdje zullen ze gesloopt worden, net als de grotendeels lege silo’s. Dan zal er alleen nog maar een hoop verroest ijzer overblijven, net als die ene kraan aan het Churchilldok waar we tijdens de tweede keer dat we er langsreden alleen nog maar hopen verwrongen staal van terugvonden. Het zijn prachtige en complexe machines om te zien. Straks staan dit soort ijzeren reuzen alleen nog maar opgesteld in landen ver weg van hier, met name in Azië en Afrika. Hier wordt er dan alleen nog maar gehandeld en verhandeld. Zo zwart-wit als ik het hier stel is het niet. Er zal nog genoeg bedrijvigheid overblijven in het uitgestrekte gebied van de Antwerpse haven, maar een bepaald soort romantiek en nostalgie zal dan voorgoed verdwenen zijn.
Het (Nieuw) Lobroekdok ligt in het noorden van Antwerpen en in het verlengde van het Albertkanaal. De Ring Antwerpen overspant dit gebied dat nu vooral nog gebruikt wordt waar behoefte is aan langdurige reparaties aan schepen en is er op dit moment nog plek voor de stedelijke jachtclub. In de toekomst zal dit allemaal gaan verdwijnen en zal het hele gebied waarschijnlijk plaats gaan maken voor een groot parkeercomplex ten behoeve van de bezoekers van het Sportpaleis. Het is dan ook een beetje een onbestemd gebied. Geen echt havengebied meer maar ook geen woonbuurt. Hier en daar staat een enkel fonkelnieuw kantoorgebouw met daarnaast doodleuk een kleine opslagplaats voor zand en cement en om de hoek een kleine supermarkt. Op de weg terug naar de auto liepen we door een nieuwbouwwijk met huurwoningen waar je echt niet zou willen wonen. Niet omdat de woningen slecht zouden zijn of de buurt, maar omdat er nog geen enkele sprake is van een eigen identiteit. Toch worden er best goede pogingen gedaan de wijk een eigen gezicht te geven, zoals een grote overdekte hal met plek voor kunstgras, ligstoelen en een bar waar je drankjes en fruit kunt kopen. En buiten een grote fontein voor de kinderen. Misschien wordt het toch nog wat met het Lobroekdok.
Petroleum Zuid, op kaarten ook wel aangeduid als Havengebied Rechteroever, kwam tot ontwikkeling vanaf het jaar 1900. Vanaf de jaren ’60 verplaatste de havenactiviteit zich echter naar het noorden en bleef ‘Petroleum Zuid’ grotendeels verlaten achter. En is dat nog steeds. ‘De stad Antwerpen wil er nu een investeringszone van maken waarbij groen en bedrijvigheid hand in hand gaan. De site zal aantrekkelijk en toegankelijk worden voor bedrijven, werknemers, bewoners en mensen die zich er willen ontspannen. De vervuilde voormalige industrieterreinen worden gesaneerd om ze te kunnen herbestemmen als bedrijventerrein in een groene omgeving.’ (bron: www.antwerpen.be).
Als je door dit gebied loopt, door straten met namen als olieweg en naftaweg, wordt je doordrenkt met de lucht van petroleum die overal in de grond lijkt te zitten. In een van de gebouwen die we binnengingen was de bodem nog volledig bedekt met een laag olie. Vijf centimeter diep? Het zou ook net zo goed tien meter hebben kunnen zijn, wie weet. In elk geval geen plek om met een brandende sigaret te bezoeken. In een ander gebouw troffen we het verblijf aan van een zwerver. Achter een berg met kussens en matrassen had hij een plekje gevonden voor zichzelf. Om te slapen, te eten, te roken. Als er ooit brand uitbreekt op die plek is het snel met hem gedaan. Een andere uitgang hebben we niet kunnen ontdekken, maar misschien zoekt hij die al jaren niet meer.
Het is het smerigste en meest deprimerende stukje Antwerpen dat we wat mij betreft tot nu toe hebben gezien. Aan de kant van de Schelde valt het nog wel mee, daar biedt het stromende water nog enigszins een gevoel van ruimte en beweging. En iets noordelijker ontmoeten we nog een groepje Belgen die zich in een grote schuur het hele jaar door bezighielden met het maken en optuigen van wagens voor historische optochten. Ook dat gaf het gebied nog iets menselijks, iets vriendelijks. Voor de rest is een gebied waar mijn longen zich zelfs nu nog tegen verzetten. Geen fijne plek en eentje die ik nooit meer wil bezoeken. Bleuh!
Foto’s Antwerpen Petrolium Zuid »
Lokatie Antwerpen Petroleum Zuid »
Het Churchilldok werd in 1966 in bedrijfgenomen en vernoemd naar de beroemde Britse premier Winston Churchill door Koningin Elizabeth II. Het is een dok dat voornamelijk bestaat uit wat loodsen, heel veel open asfalt voor heel veel containers, enkele hoge kranen voor de afhandeling van die containers, en een enkele beveiligingsambtenaar. Die laatste stuurde ons weg nadat we pas enkele foto’s hadden weten te maken van dit dok. Niet omdat hij bang was dat we er anders met een van die zeecontainers vandoor zouden gaan, maar het is nu eenmaal zijn werk. Hij vroeg ons nog hoe wij op het terrein hadden weten te komen, waarna we wezen op een stuk kade waar de omheining iets te vroeg ophield.
Het is dus nog maar een klein album met slechts enkele foto’s. De meeste foto’s die ik er gemaakt heb zijn niet van de haven of de kranen, maar van de steeds van vorm veranderende schaduw van een kraan in het water. Elk van deze 34 foto’s deden me heel erg denken aan de vormen in schilderijen en beelden van Miro. Ik heb ze daarom maar op een aparte pagina gezet en er een kleine slideshow van gemaakt.
Slideshow van de watervormen »
Foto’s van het Churchilldok »
Lokatie Antwerpen Churchilldok »
Kongo, Rhodesië, Angola. Dit zijn de landen in de wereld die van oudsher verbonden zijn aan het Leopolddok, net zoals het Amerikadok zijn naam dankt aan de vroegere handel met landen in Zuid-Amerika. Deze namen zijn nog steeds terug te vinden op de huidige kaarten van het havengebied, hoewel die verbinding met bepaalde werelddelen lang niet meer zo strikt is. Toch kun je die link nog wel terugzien bij bepaalde bedrijven, zoals het handelsbedrijf Katoennatie, waarvan onder andere Wilmarsdonk NV deel uitmaakt.
In de loodsen van Wimarsdonk NV liggen jute zakken met cacaobonen. Niet een paar zakken, maar tienduizenden. Op de zakken hangen her en der verwijzingen naar de landen van herkomst. Ghana, Angola, Kongo, Ivoorkust, Kameroen, Togo. De cacaobonen wordt niet altijd meteen weer doorverkocht. Soms blijven de zakken jarenlang liggen tot er een koper komt. Tot die tijd moet er natuurlijk goed gezorgd worden voor de boontjes. Om te beginnen worden ze bij binnenkomst afgedekt met grote stukken plastic waarna er een insecticide onder gespoten wordt die een bepaalde mottensoort moet verdelgen. Er is dan meetapparatuur aanwezig in de hallen die de werknemers op de hoogte houdt wanneer het gevaar voor de volksgezondheid weer geweken is. Goed om te weten als je de volgende keer in een lekkere reep chocola bijt.
