SpoenkJack Tummers

Ik las net iets over dementie bij ouderen, Alzheimer bij jongere ouderen, en hoe deze ‘ziekte’ zich in het begin vrij onopvallend kan ontwikkelen. Bij mensen met een normaal IQ kan ik me daar nog iets bij voorstellen, bij mensen als Stephen Hawking en anderen veel minder. Er zijn maar weinig mensen op aarde die volledig begrijpen waar hij het over heeft. Tot op zekere hoogte lukt het collega wetenschappers nog wel, maar op een bepaald punt moeten ze afhaken en bekennen dat Stephen een maatje te groot voor ze is. En als deze Stephen nu eens last krijgt van Alzheimer? Misschien heeft hij de ziekte al een hele tijd en heeft niemand dit in de gaten. Wat hij denkt en zegt is toch al zo onbegrijpelijk voor de meesten, wie kan dan bij hem de zin van de onzin onderscheiden?

Vriendin L. kreeg deze week na een MRI-scan te horen dat het propje in haar hoofd als gevolg van de wekenlange bestraling gekrompen is. In de breedte 3mm en in de hoogte 2mm en heeft nu de grootte van een eikeltje. De artsen zeiden dat ze al tevreden waren geweest met een groeistop. dus deze uitslag is heel erg goed te noemen. Soms is geweldig nieuws maar een paar millimetertjes groot…

Gisteren was ik even op bezoek bij mijn motordealer voor een nieuwe helm. De eigenaar hiervan heeft vorig jaar een ernstig motorongeluk gehad in Oostenrijk als gevolg van een TIA. Niet het beste moment om die te krijgen, bochtjes rijdend in de bergen. In Oostenrijk had men hem min of meer al opgegeven, en lopen zou hij in ieder geval nooit meer kunnen. Maar hij leeft nog, hoewel hij nog steeds herstellende is. En hij kan gewoon lopen.

We kletsten wat over het ongeluk, de gevolgen, en hoe dat nu zit met zo’n TIA. Een Transient Ischaemic Attack (weet ik nog uit mijn opleiding) is een plaatselijke en tijdelijke onderbreking van de bloeddoorstroom in de hersenen. Kan zomaar gebeuren, bij iedereen, jong of oud. De oorzaak is niet altijd goed aan te geven en het is zelfs zo dat mensen een TIA kunnen hebben gehad zonder dat ze het zelf weten. Misschien alleen maar heel eventjes een black-out. En nu vraag ik me af, kan Rutte niet gewoon ook een TIA hebben gehad toen hij zich voor 50 miljard vergistte in de kwestie over die lening aan Griekenland?

Britse wetenschappers hebben de eeuwige discussie tussen katten- en hondenliefhebbers voorgoed beslecht: honden zijn de slimste. Onderzoekers van de universiteit van Oxford kwamen tot die conclusie nadat ze de hersenen van meer dan vijfhonderd soorten zoogdieren hadden geanalyseerd. (bron: De Standaard)

Alweer zo’n onderzoek waarbij ik me even met mijn pootje op mijn achterhoofd moet krabben. Ben je slimmer als je jezelf geleerd hebt een deurklink omlaag te duwen, of als je je baasje zover hebt gekregen dat hij even een luikje voor je in de deur zaagt? ‘Een hond gaat in interactie met zijn baasje en toont dus dat hij over meer sociale capaciteiten beschikt dan een kat’. Daarom zijn de hersenen van honden en andere ‘sociale’ dieren volgens de onderzoekers groter en complexer van opbouw. Nou en? Ik zeg dat een kat zijn hersenen gewoonweg efficiënter weet te gebruiken. Een kat kun je zogenaamd niks leren, maar bewijst dat dan niet juist dat katten intelligenter zijn? Het is juist een teken van intelligentie en onafhankelijkheid als je jezelf in staat weet invloeden van buitenaf te weren en daardoor authentiek en zelfstandig blijft. Bij mensen is dat ook zo. Het gepeupel loopt overal blindelings achteraan, terwijl een intelligent en origineel iemand zich verre houdt van dit soort invloeden en zich niet snel gek laat maken. Het onderzoek is daarom niet volledig. Alleen de grootte van iemands hoofd en hersenen zegt niks over diens intelligentie. Kijk maar naar Gordon.

Dementie, Alzheimer, iedereen is wel bang hier ooit een keer mee geconfronteerd te raken. Een voorproefje hiervan ervaar ik dagelijks als ik weer eens op een website moet inloggen of wanneer een instantie vraagt om mijn persoonlijke unieke code. Hoeveel ik er inmiddels al heb weet ik niet. Ik heb wel een schriftje waar ik mijn inloggegevens in bewaar, maar compleet is dit overzicht absoluut niet. Regelmatig komt het voor dat ik op een website niet kan inloggen omdat de inloggegevens niet blijken te kloppen. Als het me na een aantal keren proberen nog niet lukt kies ik voor de optie ‘inloggevens versturen per e-mail’. Maar dan blijkt dat e-mailadres weer niet te bestaan. Ook e-mailadressen heb ik in het verleden erg veel aangemaakt.

Laatst had ik een soortgelijk probleem met mijn pincode van een nieuwe betaalrekening die ik had aangevraagd. Ik had de pincode opgehaald op het postkantoor, ze in mijn hoofd geprent en het briefje daarna versnipperd en weggegooid. Vier cijfertjes onthouden, dat moet toch nog wel lukken, en zo moeilijk was de combinatie niet. De eerstvolgende keer dat ik mijn nieuwe pinpas wilde gebruiken bleek de code niet te kloppen. Na drie pogingen werd de pas geblokkeerd en besloot ik voor de zekerheid de pincode opnieuw aan te vragen. Na een week kreeg ik bericht dat ik mijn code kon gaan ophalen bij het postkantoor. Thuis scheurde ik de envelop meteen open, nieuwsgierig naar wat er fout was gegaan. Het nummer was nog hetzelfde als de eerste keer, alleen bleek dat ik de cijfers niet goed had gelezen. De afbraak vindt niet alleen maar plaats in mijn hersenen, ook mijn ogen worden langzaam slechter.

Hoewel het nieuws alweer een paar jaar oud is kom ik het nu pas tegen. Een robot in de vorm van een zeehond die demente bejaarden kan doen praten. Ik moet natuurlijk zeggen dat het de demente mens zichzelf weer doet openen voor zijn omgeving, hem emotioneel weer laat opleven. Het effect van de robot op deze mensen is echter zo automatisch, zo mechanisch, dat het lijkt of er alleen maar een knopje omgezet wordt in het lichaam. Sjoerd Fennema heeft er een mooi stukje over geschreven op zijn blog op de website van EenVandaag. ‘Paro (het robotje) laat ons genadeloos zien hoe simpel de mens waarschijnlijk in elkaar zit’, schrijft hij. En dat is denk ik ook zo. Het feit dat onze hersenen in staat zijn om complexe wiskundige berekeningen uit te voeren – niet ik, maar er zijn er die dat kunnen – wil nog niet zeggen dat we ons als mens op alle vlakken zo voortvarend hebben ontwikkeld. Emotioneel en sociaal staan de meesten van ons nog in onze kinderschoenen, en daar hoef je echt niet dement voor te raken. Kijk maar om je heen en sla een willekeurige krant open om te zien wat de gevolgen hiervan zijn. En behalve dat, ik kan hier op deze website van mij wel vanalles schrijven en bedenken met dat koppie van mij, als je een jong katje voor me neerzet smelt ik helemaal weg. Dan wil ik alleen nog maar kroelen met dat beestje, het oppakken en tegen me aanhouden en er lieve woordjes tegen zeggen, net als anderen dat doen met baby’s. Soms denk ik weleens dat onze hele wereld ten onder zal gaan aan het ons proberen te gedragen als trotse eigenaren van de meest complexe klomp hersenen op deze planeet, en volgens Woody Allen ons meest overschatte orgaan. En zijn op een na meest favoriete. Maar dat is weer een andere kwestie, een ander automatisme, een ander knopje.

Volgens een aantal neurologen die al tientallen jaren onderzoek doen naar de werking van de hersenen, is het ronduit mogelijk dat ook dieren spirituele ervaringen kunnen hebben. Volgens de onderzoekers ontstaan spirituele ervaringen in primitieve delen van onze hersenen die ook veel dieren bezitten en ze achten het daarom aannemelijk dat dit soort ervaringen ook bij dieren kunnen optreden. We zullen het hier niet gaan hebben over de vraag of dit voor alle soorten spirituele ervaringen geldt. En met een verklaring van de werking van onze hersenen ten tijde van zo’n ervaring is ook lang niet alles gezegd. Maar heb je weleens een kat opeens om zich heen gaat kijken en dan zijn blik gefixeerd zien houden op een hoek van een kamer? Mijn eigen kat Mickey deed dit regelmatig en als ik zijn blik volgde zag ik helemaal niks. Maar hij misschien wel. Ik vind de conclusie van deze wetenschappers dan ook helemaal zo gek nog niet.

‘Voor het eerst hebben wetenschappers in het brein van een ongewerveld dier een structuur ontdekt die vergelijkbaar is met onze hersenschors. De onderzoekers verwachten dat ook andere ongewervelde dieren zoals insecten, spinnen en schaaldieren over een soortgelijke structuur in de hersenen beschikken. De hersenschors is bij mensen betrokken bij leerprocessen, geheugen, gedachten, taal, bewustzijn en nog veel meer. Ook dieren gebruiken dit deel van de hersenen voor een aantal van deze functies.’ (bron: scientias.nl)

Alweer een mooi voorbeeld van hoe mensen intelligentie bij dierlijk leven onderschatten. Lang werd beweerd dat (de meeste) dieren niet over zo’n prachtige complexe hersenschors beschikten zoals mensen en dat dat het grote verschil was tussen ons mensen en de dieren. Over insecten werd in dat kader niet eens gesproken. Maar ook fouten maken is een onderdeel van de hogere processen die plaatsvinden in de hersenschors. ‘Het borstelwormpje leeft in zelfgemaakte gangetjes, onderzoekt zijn omgeving actief voor voedsel en aan zijn gedrag te zien is hij in staat om te leren’. En het kleine ding heeft dus een hersenschors(je). Piepklein welliswaar, maar zie jij je al een gangetje graven onder de grond met een hoofd ter grootte van een voetbal?

Als je veel achter de computer zit ken je de commando’s ctrl-c en ctrl-v wel. Mensen die niet zo bekend zijn met dit soort ‘keyboard commands’ of ‘short-cuts’ kiezen nog altijd voor knippen en plakken via het hoofdmenu (meestal te vinden onder de knop ‘bewerken’) of hoogstens via de rechter muisknop en ‘kopiëren naar klembord’. Ctrl-c en ctrl-v is echter veel sneller en makkelijker en mijn linkerhand zweeft dan ook altijd ergens in de buurt van die toetsen. Het grappige is dan dat wat je gekopieerd hebt net zolang in het (werk)geheugen van de computer blijft zweven totdat je het ergens anders weer loslaat met behulp van ctrl-v (plakken) en daarna iets anders kopieert dat de plek inneemt van die eerder gekopieerde informatie. Soms heb ik weleens dat ik een uur later opeens de informatie die ik eerder naar het werkgeheugen had gekopieerd opnieuw wil gebruiken. Dan bedenk ik me dat ik in de tussentijd niet opnieuw ergens ctrl-c heb gebruikt en de eerder gekopieerde informatie in theorie dus nog steeds in het werkgeheugen moet zitten. Even ctrl-v intoetsen en ja hoor, de informatie zat er nog steeds in. Basic computer-stuff, maar toch altijd weer een tikje opzienbarend vind ik.

Mijn nietapparaat was leeg. Dat gebeurt niet zo heel vaak want ik niet niet zo veel niet. Het apparaatje zelf kocht ik een jaar of dertig geleden met een pakje nietjes bij een kantoorboekhandel die inmiddels plaats heeft moeten maken voor een kledingzaak. Het nietapparaat werkt nog prima en het pakje nietjes is nog steeds niet leeg. Alleen, waar had ik dat pakje ook alweer opgeborgen? Het eerste beeld dat voor mijn geestesoog verscheen was dat van de ladenkast in de gang. Ik trok lade nummer 3 open omdat dat de lade was voor dat soort klein spul. Geen nietjes daar, wel een hoop landkaarten. Ik herinnerde me toen dat ik inderdaad al die lades eens opnieuw had ingedeeld en dat ik kantoordingen verplaatst had naar een ander kastje. Met het opentrekken van een lade in dat kastje opende zich ook een nieuwe lade in mijn herinnering. Die plek bleek toen namelijk helemaal niet zo geschikt te zijn voor kleine spulletjes en bij nader inzien had ik toen besloten alles wat te maken had met pennen, potloden, papier, enveloppen etc. op te bergen in een net nieuw aangeschafte stapel ladekastjes van de Ikea. Daar lag inderdaad het pakje Hotis nietjes met het prijsstickertje er nog op. Twee gulden vijfenzeventig.

Die nietjes heb ik terug weten te vinden dankzij mijn geheugen. Wel vaker maak ik dit soort dingen mee en bedenk me dan hoe vreselijk belangrijk, onmisbaar ons geheugen is voor ons functioneren. Ik zeg niks nieuws hier, maar kan er nog steeds versteld van staan dat ik alleen maar kan leven omdat ik me dingen kan herinneren. Ik leef NU omdat ik informatie kan vasthouden van vroeger. Ik weet/herinner me dat als het brood op is dat er zoiets is als brood dat ik kan eten zodat ik me niet meer zo hongerig voel en dat ik dat brood kan halen bij een gebouw dat we een supermarkt noemen en aldaar te bemachtigen is als ik iets anders overleg dat we geld noemen, etc. etc. Misschien dat ik me daarom de sfeer van het boek Hersenschimmen van Bernlef nog zo goed kan herinneren. Dat verlies van alle kaders, zelfs niet meer in staat zijn tot één enkele ctrl-c ctrl-v. Leven in het NU mag dan misschien het ultieme doel zijn voor sterk spiritueel georiënteerde mensen, het kan ook de ultieme hel zijn.

Wat is de optimale denktemperatuur voor een mens? Volgens informatie die ik vond op internet over de optimale temperatuur voor de hersenen is het als volgt: ‘Onderzoekingen tonen aan dat voor zeventig procent van de mensen 21 graden de optimale temperatuur is. Vijftien procent voelt zich bij 20 graden beter. Vijftien procent heeft 22 graden nodig.’ Met een temperatuur van 30 graden of hoger is het dus niet al te best gesteld met ons denkvermogen, en daar kan ik wel over meepraten. Gedachten kleven op de vreemdste manieren aan andere gedachten, smelten al terwijl ze ze zich nog maar net aan het ontwikkelen zijn. Het is dan ook niet voor niks dat de meeste wetenschappelijke ontdekkingen gedaan worden door landen op het noordelijke halfrond. Toch is dat ooit anders geweest, in de tijd van de Oude Grieken. Pythagoras kon ook bij dertig graden sommetjes oplossen en Plato en Aristoteles filosofeerden de olijven van de bomen. Dat is nu wel anders. Zelfs eenvoudig rekenen kunnen de Grieken niet meer, daar hebben ze Brussel voor nodig. Klimaatverandering zou de oorzaak kunnen zijn. Misschien was het in het oude Griekenland wel het hele jaar door 21 graden. Net zo’n klimaat als vandaag de dag op de Azoren. Nooit kouder dan 15 graden, nooit warmer dan 25. Alleen heb ik nog nooit gehoord van een beroemde wiskundige of befaamde universiteit op de Azoren. Er zullen dus nog meer factoren een rol spelen die bepalen wat de optimale omstandigheden zijn waarin een mens het best tot denken in staat is. Daar zal ik binnenkort nog eens over doordenken. Nu niet. Veels te warm. Overigens is ‘denktemperatuur’ een nieuw woord. Google kent het tenminste niet. Dat heb ik dan toch maar mooi even bedacht, zo in die hitte. Google dacht dat ik misschien ‘drinktemperatuur’ bedoelde, maar dat bedoelde ik niet. Wat de optimale drinktemperatuur is hoef ik niet op internet op te zoeken. Dat staat gewoon bij mij in de koelkast.