SpoenkJack Tummers

Het is weer wespentijd. Zojuist kreeg ik het eerste exemplaar op bezoek in mijn flat. Het duurde even voordat ik besefte dat het inderdaad om een wesp ging en geen vlieg. Uit mijn ooghoek zag ik iets donkers voorbij mijn bureaulamp vliegen. In mijn hoofd maakte ik blijkbaar onbewust een rekensommetje: donker » grootte van een dikke vlieg » trage vloeiende vlucht » geen druk gezoem » augustus » WESP! Ik sprong op van achter de pc en pakte het eerste het beste tijdschrift van tafel en in de aanslag. Nota bene een exemplaar van National Geographic. Mijn eerste reactie was om de wesp met een ferme tik uit zijn bestaan te verlossen. Uit mijn bestaan. Even kon ik hem niet meer vinden, totdat hij vanachter het gordijn als een Apache helicopter op me af kwam vliegen. Ik dacht natuurlijk dat hij me ging aanvallen, zo denken mensen nu eenmaal, maar waarschijnlijk stond ik alleen maar in de weg. De wesp vloog naar de andere kant van de kamer en ging daar op het raam zitten. Uiteindelijk was ik van de schrik bekomen (ik hou niet van wespen…) en liep naar de keuken om een glas te pakken en een stukje papier. Ik zette het glas over de wesp, schoof het stukje papier ertussen en liep ermee naar het balkon. En weg en vrij was de wesp. Maar mijn allereerste reactie is altijd ‘Doodmeppen dat ding! En wel meteen!’. Zou dat tussen mensen soms ook zo werken?

Fotoopa, ook wel genoemd frans_vdm (zijn forumnaam) is een Belg die nogal wat afweet van electronica. Dacht ik al vrij imposant over te kunnen komen met een flinke camera met twee flitsertjes gemonteerd op de voorste ring van mijn macrolens, niks is dit vergeleken met wat fotoopa om zijn nek heeft hangen als hij weer eens foto’s maakt van vliegende insecten of opspattend water. Zijn site staat vol met prachtige foto’s waar ik volgens mij nog maar de helft van heb bekeken. Kijk vooral ook naar wat hij ‘watersculpturen’ noemt.

Foto’s van fotoopa »

En ik heb nog wel zoveel moeite gedaan het beestje helemaal op de foto te krijgen…

Van J. kreeg ik een leuke mail over een ‘bijenhotel’ in haar achtertuin: ‘Gisterochtend zat ik met koffie buiten en kroop er een bij in het gleufje dat als afwatering dient in het kozijn. Toen hij weg was heb ik er een kartonnetje ingestoken. De bij kroop daarna in het gleufje een eindje verderop. Ik heb een blok vurenhout gepakt, er 3 gaten (gangen meer van een cm of 4) van 8mm ingeboord en die in de vensterbank gezet. De rest van de gleufjes heb ik voorzien van kartonnetjes. De bij zoemde om het blok hout, kroop in het middelste gat en is de hele dag beziggeweest met het aanvoeren van stuifmeel. Ik heb sowieso 1 eitje gezien! Gistermiddag was er een bij op zoek naar een gat in de achterdeur en daar heb ik nog zo’n blokje met gaten neergezet: ze ging er meteen in. Hotel aan huis!’

Zo kan het dus ook. In plaats van bijen te vergiftigen met landbouwgif zoals in de bollenstreek, of ze dood te meppen als ze een keertje op bezoek komen in je keuken. Het belang van bijen bij de verspreiding, groei en bloei van heel veel voor de mens eetbare en dus noodzakelijke gewassen is inmiddels wel aangetoond. En ook dat het erg slecht gaat met de bijen in de wereld. Die twee bijtjes in de achtertuin van J. zullen het probleem niet kunnen oplossen, maar alle kleine bijtjes helpen.

Ik begrijp het nog steeds niet, die vasthoudendheid van mensen aan bepaalde eetgewoontes. Gaat het slecht met de vis in de oceanen door overbevissing, gaat men over tot het kweken van vis. Is bio-industrie slecht voor het dier en het milieu, wil men overgaan tot het houden van insecten als bron van eiwitrijk voedsel. Beide methoden noemt men duurzaam. Een rotwoord vind ik dat inmiddels. Het is hét woord om kritische vragen mee te kunnen ontwijken. Als iets duurzaam genoemd wordt, dan zal het wel goed zijn. Met betrekking tot vlees heb ik altijd gedacht, waarom de koe eten als er naast hem een bloemkool groeit die mij kan voeden? En waarom de vissen uit het water vissen als ik ook boontjes kan doppen? En waarom insecten vermalen als de gewassen waar die insecten op landen mijn lichaam meer dan gezond kunnen houden? Het gaat natuurlijk om dat ‘eiwitrijk’. Alleen is het zo dat vlees, vis en sprinkhaan echt niet de enige bronnen van eiwitrijk voedsel op deze planeet zijn. Peulvruchten en noten zijn bijvoorbeeld net zo goed. Dat er toch nog steeds gezocht wordt naar manieren om ‘duurzaam’ vlees en vis te kunnen blijven eten heeft mijns inziens alleen maar te maken met de vasthoudendheid van de mens. Daar ben ik trouwens geen uitzondering op. Dat zakje chips ‘s avonds…

Meer informatie over eiwitten/proteïnen »

Kunnen kevers zwemmen? De meeste kevers niet, in elk geval niet van nature. Dat wil echter niet zeggen dat ze het niet kunnen leren. Op dit moment heb ik er eentje in huis die ik iedere dag tien minuten in een glas water leg, en hij begint het al aardig te leren. De schoolslag kent hij al en momenteel is hij druk aan het oefenen met de vrije slag. Vanaf volgende week iets langer te water. Jammer alleen dat men het overzwemmen van het Kanaal wil gaan verbieden.

In een afgelegen deel van Papoea-Nieuw-Guinea hebben wetenschappers 26 nieuwe diersoorten, 9 nieuwe planten en zo’n 200 nog onbekende insecten ontdekt. Dat dat nog kan in deze tijd. Gelukkig wel, zou je kunnen zeggen, en bovendien hoognodig. Door het ontdekken van nieuwe diersoorten in bepaalde gebieden heeft met meteen aan argument dat aangevoerd kan worden tegen ontbossing. Dat was het doel van deze expeditie, net zoals Marc van Roosmalen dit – tot nu toe tevergeefs – probeert te doen in het Amazonegebied van Brazilië. Dit kikkertje zal deze eeuw misschien niet overleven, het is hem wel gelukt – ondanks zijn felle kleur – lange tijd ongezien te blijven. De zelfgenoegzame glimlach op zijn gezichtje laat zien dat hij hiermee erg in zijn nopjes is.

Voor meer foto’s: Conservation International »

Een mens kan verdrinken in een emmer water, als hij zijn hoofd er maar lang en diep genoeg in stopt. Een insect is zo klein dat een druppel water fataal kan worden. Dit beestje is het overkomen. Terwijl het rustig lag te slapen op de stengel van een plant begon het te regenen. Zijn slaap was zo diep dat het niet wakker werd van het geplens. Een druppel regenwater viel op de stengel en gleed langzaam naar het insect toe. In zijn droom voelde het misschien al nattigheid. Een droom over vijvers of misschien zelfs de Titanic. En toen was het voorbij. Of was het al dood en begon het daarna pas te regenen. Wat ik dus eigenlijk wil zeggen is dat een druppeltje water soms heel erg groot kan zijn.

Tijdens een recente wandeling viel mijn oog op iets zwarts dat aan een prikkeldraad hing. In eerste instantie hield ik het voor een pluk haar van een koe of een donkergekleurd herfstblad. Dichterbij gekomen zag ik dat het een paardemestkever was die met zijn voorste schild vastgeprikt zat op de punt van het prikkeldraad. Wie doet nu zoiets? Een wanhopige natuurfotograaf die al maanden niks meer gepubliceerd heeft en dan maar zijn toevlucht neemt tot het in scène zetten van een foto? Zou niet de eerste keer zijn trouwens. Heel wat foto’s van insecten worden gemaakt binnenshuis of in de beslotenheid van de eigen tuin of kas. Dat scheelt een hoop in licht en (afwezigheid van) wind.
Een tweede mogelijkheid zou kunnen zijn dat deze kever zelf verantwoordelijk is voor deze prikactie. Kevers vliegen net als helicopters in ‘voorovergekantelde’ positie. En wie verwacht er nu opeens prikkeldraad in een voor het overige leeg weiland? Deze kever leefde overigens nog. Ik heb hem voorzichtig van het prikkeldraad losgetrokken en neergezet in het gras, maar natuurlijk niet voordat ik er wat foto’s van had gemaakt.

Een derde optie, en in dit geval de meest waarschijnlijke, is dat dit het werk is van een vogel als de grauwe klauwier. Deze vogel, met haaksnavel en scherpe nagels, staat erom bekend zijn slachtoffers op deze manier achter te laten om ze later op zijn gemak te komen oppeuzelen. Dit geldt niet alleen maar voor insecten. Ook kleine vogels en amfibieën worden op deze manier bewaard voor later. Gisteren trof ik het afgekloofde lijkje aan van – ik vermoed – een kikker. Dit keer niet aan de haak maar met zijn poten rond het prikkeldraad gewikkeld. Aan de verkleurde punt linksboven op de foto is nog te zien dat de kikker aanvankelijk wel vastgeprikt heeft gezeten maar zijn lijfje naderhand is losgeraakt toen er niet meer zoveel vlees aan zat. Met een beetje – morbide – fantasie kun je je voorstellen dat de kikker geprobeerd heeft zijn pootjes rond de draad te slaan om op die manier zichzelf los te kunnen trekken. Maar laten we het er maar op houden dat de kikker op slag dood was…

Zelf heb ik dit diertje nog nooit in levende lijve gezien. Eerlijk gezegd wist ik niet eens van zijn bestaan. Het is blijkbaar een beschermde krekelsoort krachtens de Flora en Faunawet. Door de intensivering van de land- en tuinbouw en vooral als gevolg van het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen is het diertje zo zeldzaam geworden dat het nu op de Rode Lijst staat. En toch zijn er in de winkel gewoon chemische bestrijdingsmiddelen te koop om de populatie veenmollen nog verder uit te dunnen. De veenmol graaft net als een gewone mol vlak onder de grond zijn gangen en wil daarbij weleens een worteltje van een gewas afknagen dat zijn pad kruist, hetgeen tot ‘aanzienlijke’ schade kan leiden aan gewassen. Bij aanzienlijke schade moet je dan denken aan een bedrag van 250 euro. In dat geval mogen dieren, bijvoorbeeld vossen, reeën, muizen of vogels, ‘in het uiterste geval’ gedood worden. Als alternatieve middelen niet blijken te helpen, iets wat vaak nauwelijks goed onderzocht wordt.

Er zijn ook natuurlijke middelen om grote aantallen veenmollen te bestrijden als ze veel schade dreigen aan te richten. In het geval van de veenmol kan volgens de website biocontrole.nl de nematode ingezet worden:

De insectparasitaire nematode Steinenenma carpocapse is een nematode die effectief het aantal veenmollen reduceert. Het is geen bestrijdingsmiddel, maar enkel een correctie op de bodembiologie. Op het moment dat deze nematoden worden uitgezet zoeken zij een plek op in de gangen van de veenmollen en blijven wachten totdat de veenmollen voorbij komen. Dan blijven ze aan de veenmollen haken, dringen de veenmollen in en scheiden een bacterie af die dodelijk is voor de veenmollen. Insectparasitaire nematoden komen van origine voor in onze bodem en zijn daarom ook opgenomen in de Flora- en Faunawet als beschermde bodembewoners. Deze aaltjes zijn ongevaarlijk voor mens, dier, milieu en nuttige insecten.

Je kunt je afvragen of het voor de veenmol ‘aangenamer’ is om te sterven door een gif of door van binnenuit opgegeten te worden door een bacterie. Maar hopelijk is dat niet al te vaak nodig. Het zijn prachtige beestjes namelijk. Kijk maar even naar het filmpje dat ik vond op YouTube.

Klik hier voor beelden van een veenmol »