SpoenkJack Tummers

Afgelopen week zag ik op tv een gedeelte van een voorstelling van Marc-Marie Huijbregts, Marc-Marie Punt. Op het einde kwam hij op de vraag waarom sommige mensen oud worden en sommigen al jong sterven. Niet een vraag in de zin van rechtvaardig of niet, zoals gelovigen God aanroepen wanneer men iemands dood nodeloos, onverwacht of onterecht vindt. Marc-Marie noemde de titel van een boek, iets als About death and dying, en daarin beweerde de auteur dat het geen nut heeft over dit soort dingen te gaan nadenken. Als iemand sterft op zijn twintigste, dan was dat zijn leven. Als iemand sterft op zijn tachtigste, dan was dat zíjn leven. Zo kijk ik ook weleens naar de levens die dag in dat uit verloren gaan in landen als het Midden-Oosten of Afrika. Daar zitten volwassenen tussen, maar ook kinderen en tieners. Nog veel te jong om te sterven. Dat is zo, als je het bekijkt vanuit het idee dat een leven altijd behoort te verlopen volgens de volgorde geboorte, kind, tiener, volwassene, bejaard, dood. En dat is eigenlijk onzin. Zo zou een leven kúnnen lopen, wat niet wil zeggen dat dat ook altijd zo is. En het zegt al helemaal niks over de kwaliteit van dat leven. Eigenlijk zouden we elkaar ook nooit meer moeten vragen naar onze leeftijd, want die doet er niet toe. We leven nu, allemaal en tegelijkertijd, en onze leeftijd, onze geleefde tijd, kunnen we pas vaststellen nadat die verstreken is. Steve Erwin, de onverschrokken Australiër die uiteindelijk gedood werd door een rog, had een fantastisch leven. Hij werd 44 jaar en dat was zijn leeftijd. En ik krijg nu opeens heel veel zin om een lekker stuk te gaan wandelen ;).

Paardebloemen zie je nu overal. Mooi okergeel van kleur, in de berm langs de weg of in een weelderig groen weiland. En dan heb je ook nog die pluizige bollen waarvan de zaadjes op een bepaald moment loslaten en mee worden gevoerd door de wind. Als je ze er niet al veel eerder zelf afgeblazen hebt. Ik heb het natuurlijk over dezelfde bloem. Maar die tussenfase, dat moment van bloem tot pluis, wie heeft dat ooit met eigen ogen gezien? Ik niet in elk geval. Waarschijnlijk gebeurt het stiekum, ergens in de nacht of vroege ochtend. Of zo razendsnel dat het met het blote oog niet is te zien. Ik ben dus maar eens gaan zoeken op internet en kwam een mooi filmpje tegen van SchoolTV met de titel ‘Hoe groeit een paardebloem?’. Als je dan ziet hoe die groeit moet je misschien net als ik denken aan een vlinder. Die rupst in zijn beginfase maar wat rond, en schijnbaar van het ene op het andere moment is daar die prachtige vlinder. Bij een paardebloem gaat dat ongeveer op dezelfde manier. Het groeit, bloeit, sluit zich voor de nacht, gaat weer open, groeit nog een stukje, sluit zich weer. En dan opeens opent de bloem zich weer, maar dan zonder gele blaadjes maar als een prachtige driedimensionale waaier van donzige pluisjes. Respect man, respect!

Bekijk het filmpje op SchoolTV »

De nalatenschap van mijn vader begint te groeien. Had ik al iets verteld over het vele gereedschap dat ik van hem heb georven, inmiddels heeft mijn moeder me ook al wat van zijn sokken en zakdoeken aan de hand gedaan. Sokken gaan vaak van maat tot maat, bijvoorbeeld van maat 39 tot 42, en dat komt goed uit. Ik heb namelijk 42 en mijn vader had 39. En zijn zakdoeken – uiteraard kreukvrij gestreken – komen ook altijd van pas. Sommigen met een mooie geborduurde letter ‘T’ in een hoek, de ‘T’ van Tummers. Dat krijg je als je, net als mijn vader, vaak in het ziekenhuis hebt moeten liggen en nog van de oude stempel bent. Dan worden kleding en andere bezittingen van tevoren gemerkt zodat er geen onduidelijkheid kan ontstaan wat van wie is. Tegenwoordig ligt men echter meestal alleen op een kamer, dus dat brandmerken is niet meer zo nodig.

‘Hoe ouder ik word, hoe meer ik op mijn vader begin te lijken’. Ik weet niet meer wie ik dit ooit heb horen zeggen, in een boek, film of op het toneel. Maar het is waar. Nu hij er niet meer is en ik wat van zijn ruimte opvul als ik op bezoek ben bij mijn moeder, merk ik steeds vaker aan mijn houding en mijn gebaren hoezeer ik in bepaalde opzichten op hem lijk. Nog meer nalatenschap. En een paar dagen geleden, tijdens wat zelf ingesproken proefjes voor de stemhulp voor blinden, moest ik even hoesten en het was alsof ik mijn vader hoorde. Hetzelfde korte kuchje. Gelukkig heeft dat kuchje niks te betekenen. Als ik ook zijn leeftijd van 85 jaar zal erven ben ik meer dan tevreden.

Ik liep vandaag langs het bidprentje van mijn vader en pakte het weer eens op om de foto te bekijken. Tegenwoordig betekent dat dat ik over de rand van mijn bril moet kijken, anders krijg ik het beeld niet scherp. Een bidprentje is maar klein en dus hield ik het dicht bij mijn gezicht en keek mijn vader recht in zijn ogen. Wat vreemd, dacht ik, dat ik me hem niet meer kan herinneren van hoe hij eruitzag toen hij jonger was. Als ik aan hem denk zie ik hem voor me zoals hij was in het laatste jaar van zijn leven. Veel langer geleden, toen ik nog een jaar of zes, acht, twaalf, zestien was, heeft hij er heel anders, veel jonger uitgezien. Dat weet ik en dat kan ik bevestigen met foto’s die ik van hem. Maar zonder die foto’s kan ik nauwelijks een goed beeld terughalen van hoe hij vroeger was.

lees verder »

Ergens halverwege de krant, een klein kopje met een beetje tekst daaronder: Het laatste lid van het Bo-volk is overleden op de Andaman eilanden, gelegen voor de kust van India. Men denkt dat het volk zo’n 65.000 jaar op die eilanden heeft geleefd, waardoor ze een van de oudste menselijke culturen op aarde zijn (geweest). Dat is nog eens wat anders dan ‘the great american people’, een sinds een paar honderd jaar samenlevend en samengeraapt zooitje van spanjaarden, engelsen, ieren, duitsers, nederlanders en wat nog meer. En wat een mooie korte naam: Bo. Twee letters maar. Het Bo-volk. Het volk van Bo. Zelf ben ik een Tilburger, afstammeling van de Sittardenaren, welke beiden onderdeel uitmaken van het volk der Nederlanders. Dat klinkt niet zo lekker als dat ik zou kunnen zeggen ‘Ik ben Bo’. Maar dat ben ik niet.

Bo-senior werd ongeveer 85 jaar. Nog al zoiets. Ongeveer 85 jaar, maar het zou ook 84 kunnen zijn of 86 en zelfs 80 of 90. Wat maakt het uit. Als lid van het volk der Nederlanders veel. Aanmeldplicht bij geboorte, naar school op je 4e, cito-toets op je 12e, leerplicht tot je 16e, rijbewijs op je 18e, uitstrijkje vanaf je 25e, 40-plusser vanaf je 40ste, aow op je 65ste. Het tijdstip waarop je sterft wordt zelfs op de minuut vastgelegd in een overlijdensakte. We meten te veel en leven te weinig. Bo-senior heeft geleefd, met de dag. Het feit dat ze op de foto niet zo heel erg vrolijk meer kijkt is begrijpelijk. Het is niet niks om het laatste nog in leven zijnde lid te zijn van een heel volk.

Niet Mickey Mouse, die is al veel ouder, maar ik bedoel die kleine zwart-witte vriend van me. Vandaag tien jaar geleden werd hij geboren, ergens in de buurt van Bavel. Zes weken later ging ik daar kijken met een vriendin omdat ik een kat wilde. Twee waren er nog over uit het nest. Eigenlijk had ik dus alleen nog maar keuze uit twee achterblijvertjes. Eentje had een zwart druppeltje onder aan zijn kin, de tweede een klein snorretje. Beiden kwamen tegelijkertijd de huiskamer binnengelopen. De druppel liep meteen naar de etensbak, het snorretje kwam naar mij toe. Dat werd hem dus. Bij gebrek aan beter.

Nu zijn we tien jaar verder, tien jaar samen. Met een vriend of vriendin zou je dit gaan vieren, maar hoe doe je dat met een kat? Ik heb hem in de ochtend gefeliciteerd en een extra knuffel en kus op zijn hoofd gegeven. En straks krijgt hij een paar extra kattensnoepjes. Er is meer tussen mens en dier, daar ben ik zeker van, maar de liefde van een dier gaat toch eerst en vooral door de maag.

Ooit stond hij voor het eerst op eigen benen en zette hij zijn eerste pasjes. Daarna groeiden zijn voeten, werden zijn benen langer en kon hij grotere stappen zetten. De stappen werden sprongen, het lopen werd rennen, en bovenop die benen stond een romp die met gemak twee zakken steenkolen van elk vijftig kilo kon dragen.

Dat ging zo een hele tijd door totdat het lopen opeens moeizamer begon te gaan. Om toch nog wat in beweging te blijven werd de fiets het favoriete vervoermiddel en konden afstanden nog in kilometers worden uitgedrukt. Maar inmiddels wordt er bij mijn ouders thuis niet meer gesproken in kilometers maar in treden. Zeventien treden om precies te zijn, van de begane grond tot aan de voordeur van de flat. En die zeventien treden worden niet meer met sprongen genomen maar stap voor stap. Steeds moeizamere stappen.

Er zijn mensen die zeggen dat ouder worden leuk is, maar ik moet het nog zien. Als ik zie dat mijn vader nu zelfs moeite heeft met het opendraaien van het deksel van een potje jam, dan vind ik dat toch niet echt een prettig gezicht. Maar we zullen wel zien, want ik wil wel oud genoeg worden zodat ik zelf kan beoordelen of het meevalt of niet. Ook al moet ik de laatste meters stap voor stap afleggen.

Een aantal jaren geleden vertelde iemand me – in al zijn wijsheid – dat als je een paardebloem plukt die al helemaal uit pluisjes bestaat, je moet proberen deze pluisjes er in één keer af te blazen, want voor iedere keer dat je extra moet blazen om ze er allemaal af te krijgen gaan er telkens zeven jaren van je leven af.

Een hard spelletje, en na de eerste keer dat ik het probeerde zou ik hebben moeten concluderen dat ik niet eens ouder zou worden dan vijftig jaar. Maar ik ben iemand die gelooft in herkansingen en de volgende jaren wachtte ik altijd net zolang tot er al veel lege stengels in het gras te zien waren. Dan plukte ik een van de nog overgebleven paardebloemen waarvan de pluisjes ieder moment uit zichzelf los zouden laten en blies ze er vervolgens allemaal in één keer vanaf.

Om lang en gezond te kunnen leven heb je heel wat geluk nodig, maar een beetje slim aanpakken wil ook wel eens helpen.

Zojuist kwam een jong meisje aansloffen door het parkje achter mijn flat, met haar hoofd naar beneden en een sigaret in haar hand. Even later werd ze ingehaald door een joggende vrouw van ik schat een jaar of zestig. Haar rug was kaarsrecht en ze had lange grijze haren die bijeengebonden in een lange staart op haar rug bengelden en in haar oren kon ik de dopjes van een mp3-speler zien zitten.

Dat de generatiekloof bestaat weet ik, maar het is dus blijkbaar niet altijd vanzelfsprekend welke generatie zich dan aan welke kant van de kloof bevindt.

Ergens in de overgang van het jaar 2003 naar 2004 was mijn vader exact twee keer zo oud als mij. Hij was tachtig en ik veertig. Dat moment van exact dubbel zo oud zijn komt maar één keer voor, daarvoor is de vader of moeder altijd ouder dan dubbel en daarna minder oud dan twee keer de leeftijd van het kind. Klinkt verwarrend, en daarom heb ik het maar even rekenkundig onder de loep genomen.

Als je als ouder 30 jaar bent als je eerste kind geboren wordt, dan ben je een dag later precies 11.111 keer zo oud als je kind. Dat getal loopt vervolgens in eerste instantie snel terug, want als het kind 1 jaar oud is ben je als ouder ‘nog maar’ 31 keer zo oud als je kind. Misschien wel een aardig getal om mee aan te kunnen geven hoever je gevorderd bent in je ouder zijn, en dan nota bene verzonnen door iemand die geeneens eigen kinderen heeft.

Voorbeeldjes (leeftijd in jaren):

Zoals je kunt zien wordt het laatste getal steeds kleiner totdat het – in dit voorbeeld tenminste – uitkomt op precies 1. Dan ben je even oud als je ouder, voor even één op de lijn van leeftijden. En mocht je ouder worden dan je pa of ma geweest zijn toen ze stierven, dan daalt het getal tot onder de 1 en kom je in het gebied van de breuken. Maar dan ben je zelf waarschijnlijk – in letterlijke zin – ook al een aardige breuk.