SpoenkJack Tummers

Ik maak me zorgen over onze zintuigen. Onze zintuigen liggen aan de basis van onze ervaringen. Ze vertellen ons hoe de wereld om ons heen eruit ziet, wat prettig is voor ons en waar we voor moeten oppassen. Het zijn onze voelsprieten die voortdurend onze omgeving aftasten en verkennen. Die voelsprieten vertellen ons niet alleen maar iets over de omgeving, maar ook over onszelf. Ze bepalen, in beginsel. wie we zijn en wat onze plek is in het leven. Maar het gaat slecht met onze zintuigen. Ze stompen af. Dat is wat je vaak hoort en leest. Onze vingers gebruiken alleen nog maar een toetsenbord of de afstandsbediening, groente gaat rechtstreeks vanuit de plastic verpakking in de pan, en alleen de mond onderaan de stofzuigerslang weet nog hoe zacht een vloerkleedje is. Onze zintuigen stompen niet alleen maar af, ze vergeten ook dingen. Ze zijn erop getraind dingen te ontwijken die ons onnodig zouden kunnen belasten. Dat is goed, anders zouden we knettergek worden van alles wat onze zintuigen iedere dag weer registreren, bewust of onbewust. Maar behalve dat merkte ik laatst weer eens hoe ik mezelf ook heb weten te oefenen in het ontwijken van dingen. Neem nu bijvoorbeeld die storende advertenties op internetpagina’s. Vooral als ze ook nog eens bewegen, vervagen en dan opeens weer verschijnen. Knipperend, roepend. Zie mij, kijk naar mij. Maar ik zie ze niet meer. Zelfs de tevoorschijn floepende meldingen op het beeldscherm van mijn computer vallen me nauwelijks meer op. Op de een of andere manier heb ik mijn hersenen zodanig weten op te voeden dat ze die bewegingen haast niet meer waarnemen. Als dat zo goed is gelukt, wat zie ik dan nog meer niet? Voor welke bewegingen zijn mijn ogen dan nog meer immuun geworden? Zit ik straks op mijn motorfiets en negeer ik dan een met zijn armen zwaaiende agent die me wil waarschuwen voor een enorm gat in het wegdek? Kan ik straks iemands lichaamstaal niet meer lezen omdat ik gewend ben geraakt aan dit ontwijken van signalen? Alleen gestuurde bewegingen, zoals in een film of computerspel, die kunnen we nog wel volgen. En op het gebied van onze oren zijn we prima in staat muziek te volgen. Velen van ons doen niet anders, 16 uur per dag met een radio op de achtergrond. Maar dat is net zoiets als een tunnel of achtbaan waarbinnen onze zintuigen heen en weer worden geslingerd, alles binnen een streng afgebakend kader. Net zo’n kader als waar ik nu achter zit, bezig dit stukje tekst te typen. Maar daarbuiten, buiten dat kader. Daar ligt het eigenlijke gebied voor onze zintuigen om te verkennen. Daarbinnen is alles al gezien en gehoord en gevoeld, hoe hard een reclamemaker ook schreeuwt ‘Nieuw!’ en ‘Ervaar het verschil!’. Wat echt nieuw is kan nooit voorgeschoteld worden maar moet zelf worden ontdekt.

Vanavond in de kroeg, hadden we het over het varken. Notabene in een kroeg met aanbiedingen voor spareribs en kippepootjes. Of juist daarom. Vroeger alleen maar een dier dat ter sprake kwam als het ging om vlees of spreekwoorden. Zo stom als een varken of je eet als een varken. Tegenwoordig spreken we steeds meer over het varken in verband met ziekten en CO2. Zoönozen, oftewel ziekten die overdraagbaar zijn van mens op dier. Maar we zouden het eigenlijk moeten hebben over de ogen van het varken. Zo ontzettend mooi, zo ontzettend diep. Er is geen enkel dier, geloof me, wiens ogen zo ontzettend lijken op die van een mens, als die van het varken. Een kat kan je aankijken. Een hond kan je aankijken. Maar geen enkel dier op aarde kan je zo aankijken als een varken.

Dementie, Alzheimer, iedereen is wel bang hier ooit een keer mee geconfronteerd te raken. Een voorproefje hiervan ervaar ik dagelijks als ik weer eens op een website moet inloggen of wanneer een instantie vraagt om mijn persoonlijke unieke code. Hoeveel ik er inmiddels al heb weet ik niet. Ik heb wel een schriftje waar ik mijn inloggegevens in bewaar, maar compleet is dit overzicht absoluut niet. Regelmatig komt het voor dat ik op een website niet kan inloggen omdat de inloggegevens niet blijken te kloppen. Als het me na een aantal keren proberen nog niet lukt kies ik voor de optie ‘inloggevens versturen per e-mail’. Maar dan blijkt dat e-mailadres weer niet te bestaan. Ook e-mailadressen heb ik in het verleden erg veel aangemaakt.

Laatst had ik een soortgelijk probleem met mijn pincode van een nieuwe betaalrekening die ik had aangevraagd. Ik had de pincode opgehaald op het postkantoor, ze in mijn hoofd geprent en het briefje daarna versnipperd en weggegooid. Vier cijfertjes onthouden, dat moet toch nog wel lukken, en zo moeilijk was de combinatie niet. De eerstvolgende keer dat ik mijn nieuwe pinpas wilde gebruiken bleek de code niet te kloppen. Na drie pogingen werd de pas geblokkeerd en besloot ik voor de zekerheid de pincode opnieuw aan te vragen. Na een week kreeg ik bericht dat ik mijn code kon gaan ophalen bij het postkantoor. Thuis scheurde ik de envelop meteen open, nieuwsgierig naar wat er fout was gegaan. Het nummer was nog hetzelfde als de eerste keer, alleen bleek dat ik de cijfers niet goed had gelezen. De afbraak vindt niet alleen maar plaats in mijn hersenen, ook mijn ogen worden langzaam slechter.

Dit vliegje had zulke groene ogen dat ik het meteen zag zitten. Uiteraard pas toen ik pal voor die struik stond. Een vliegje blijft een klein ding. Ik heb er snel even een paar foto’s van gemaakt voordat het weer zou opvliegen en verdwijnen. Het vervelende van insecten fotograferen, zeker op een dag als vandaag waarbij het nooit echt windstil werd. Ik maakte een paar foto’s vanuit het standpunt waarin ik het vliegje voor het eerst zag zitten, en daarna nog even vanaf de andere kant en door de knieën voor een foto recht van voren. En toen waren de ogen opeens veranderd van groen naar oranje. Nee, niks mis met de instelling van de witbalans van mijn camera. Ook niet de ene keer wel geflitst en de andere keer niet. Het zal dan wel te maken hebben met de hoek waarin het licht op de facetogen van deze vlieg viel. Jammer genoeg vloog het beestje daarna weg, anders had ik nog even kunnen uitproberen of kijkend vanuit andere hoeken nog meer verschillende kleuren zou hebben opgeleverd.

ik heb een theorie ontwikkeld over bijna-doodervaringen en dat lichtje aan het einde van de tunnel. Ik ben dan wel geen afgestudeerd wetenschapper, het zoeken naar verklaringen is iets dat eigen is aan de mens. En daarom haalde ik mijn eigen verklaring uit het observeren van Mickey, mijn helaas veel te vroeg overleden kat.

Als ik de tv aan had staan lag hij meestal te slapen. Op de bank, op het kleedje of op de vensterbank. Maar zodra ik de tv uitzette sprong hij overeind en ging pal voor de tv zitten. Blijkbaar zijn de ogen van een kat in staat om statische electriciteit waar te nemen, want hij staarde dan geïnteresseerd naar het beeldscherm en raakte deze voorzichtig aan met zijn poot of neus. Dan volgde licht geknetter en trok hij zijn pootje terug (of zijn neus) en probeerde het even later opnieuw. Totdat natuurlijk de staticiteit opgeheven werd door zijn eigen toedoen en het geknetter afgelopen was.

Mijn theorie: Op het moment dat de hersenactiviteit stopt (de tv die uitgeschakeld wordt), valt de spanning opeens weg uit de zenuwbanen, en zo ook uit de optische zenuwen in het oog. De pupillen verwijderen zich tot het maximum, en de laatste electrische oppervlakteontlading in het oog die dan plaatsvindt wordt doorgegeven aan de hersenen (de occipitaalkwab, als ik het me goed kan herinneren). De ogen registreren een felle ontlading (het witte licht), en de hersenen krijgen een laatste opdoffer van electrische spanning en vertalen dit in een intense gewaarwording/ervaring: het felle witte licht aan het einde van de tunnel.

Ik heb ook nog een paar andere verklaringen, onder andere over de aard en het ontstaan van de oerknal en over hoe een apparaat zou kunnen werken dat geen last heeft van de zwaartekracht. Maar dat is voor later. Ik ga nu niet al mijn kruit in een keer verschieten.

Toch een lastige kwestie vind ik. Alles in mij zegt namelijk dat ik iemands gezicht en gezichtsuitdrukking wil zien voordat ik weet of ik iemand kan vertrouwen of niet. Iemand die zijn gezicht niet laat zien heeft iets te verbergen. Zo ben ik opgevoed, zo kijk ik naar en beoordeel ik mensen al mijn hele leven lang. Nu moet ik er wel meteen bij zeggen dat ik mijn eerste ‘boerkadraagster’ nog moet tegenkomen hier in Tilburg. Zo’n probleem is het dus helemaal niet. Maar toch. Als ik iemands gezicht niet kan zien kan ik geen blik werpen op de mens áchter dit gezicht, en dat is toch wel een voorwaarde om te komen tot zoiets als contact en vertrouwen.

Aan de andere kant moet ik nu denken aan een ‘vriend’ uit mijn jeugd. Het woord staat tussen haakjes omdat ik er eigenlijk alleen maar slechte herinneringen aan heb. Dus waarom noem ik hem dan eigenlijk vriend? Zijn gezicht kon ik namelijk altijd zien en we zijn járen met elkaar opgetrokken zonder écht contact of vertrouwen. Eén van de dingen waar ik me altijd afschuwelijk aan kon ergeren was zijn zonnebril. Zo eentje waarin je de hele huiskamer kunt zien behalve de ogen van de drager.

Ogen zijn dus nog belangrijker dan het gezicht, hoewel iemand best gekke bekken kan trekken vanachter een masker en toch normaal kan blijven kijken. Het blijft dus lastig voor mensen om elkaar te vertrouwen. Ogen zijn niet genoeg, maar het hele gezicht dus eigenlijk ook niet. Wantrouwen dan maar, want de eigen veiligheid en levenswijze staat voorop.

Klik op de foto hiernaast voor een testje met wat bekende personen. Vertrouw je op de ogen? Het hele gezicht? Of toch maar liever helemaal niet?