SpoenkJack Tummers

De fraude door sociaal-psycholoog Diederik Stapel heeft binnen korte tijd heel wat teweeggebracht binnen de wetenschap, en daarbuiten. Hoe objectief en betrouwbaar zijn wetenschappers eigenlijk en daarmee hun onderzoeken? Hoe ‘waar’ zijn hun bevindingen? Je gaat uit van het idee dat wetenschappers altijd de objectieve waarheid nastreven en niets anders. Dat ze zich alleen maar laten leiden door feiten en niets anders. Maar wetenschappers zijn ook maar mensen, en daarmee kun je je afvragen of wat Diederik Stapel heeft gedaan wel zo uniek is. Ik betrap me erop dat ik de laatste dagen bij iedere uitspraak door een wetenschapper of politicus twijfel aan de juistheid van wat ze zeggen. ‘Het blijkt dat…’. Waaruit blijkt wat, wie heeft dat gezegd/onderzocht en mag ik daarvan even het bewijs zien? Zo heeft minister van Opstelten met zware en betrouwbare stem gezegd dat er een onafhankelijk onderzoek zal komen naar de gang van zaken bij het afsluiten van een miljoenencontract door de politie bij de importeur van Volkswagen over de aanschaf van 13000 nieuwe dienstauto’s. Maar hoe onafhankelijk is dit onderzoek, en welke onafhankelijken zien toe op de betrouwbaarheid van dit onafhankelijk onderzoek? Ik geloof er niet meer in, alleen nog maar in mijn eigen subjectiviteit.

Wie een beetje in wetenschap geïnteresseerd is zal het niet zijn ontgaan, de melding van het CERN in Zwitserland dat men neutrino’s heeft zien rondvliegen die sneller waren dan het licht. Opmerkelijk en, als het waar is, een wereldschokkende ontdekking. Binnen de wetenschap dan, want daarbuiten zullen de broodjes nog steeds op dezelfde manier in de oven rijzen. Het belangrijkste van de proef is nog wel dat de uitkomst als onmogelijk werd beschouwd. Niks is sneller dan het licht en niks zal dat ooit kunnen zijn. Ik ben zelf geen wetenschapper, maar ik heb dit altijd een vreemde houding gevonden binnen de wetenschap. Iets is alleen maar dat wat het is binnen ons huidige denkkader. En dat is ondanks grote denkers als Einstein en Hawking nog steeds, naar mijn bescheiden mening, behoorlijk beperkt. Wat deze mensen allemaal hebben bedacht kan ik met mijn hoofd niet bij, maar als ik even de vergelijking mag maken met de holbewoners van weleer. Die hielden het voor onmogelijk dat mensen ooit naar de maan zouden reizen, laat staan dat ze überhaupt wisten dat de maan een hemellichaam is en dat de aarde de aarde is. De laatste duizenden jaren heeft ons denken grote sprongen voorwaarts gemaakt, maar nog steeds van het ene denkkader naar het volgende. En hoe veel ruimer ons denkvermogen ook is geworden in al die tijd, we zullen altijd blijven ‘vastzitten’ in het bewustzijnskader van dat moment. Ik ben er dan ook van overtuigd dat wat men nu ontdekt heeft klopt, en als het toch niet zo is, dat het op een later tijdstip wel zal kloppen. Al die sterren die op onmogelijke afstanden van ons staan en die we nooit zullen kunnen bereiken? Onzin, we vinden er wel een manier op, ooit. Het heeft alleen even tijd nodig, en voorlopig volgens de snelheid waarbij er zestig minuten in een uur gaan.

Amper twee weken geleden bezocht ik Diederik Stapel nog in zijn werkkamer aan de Universiteit van Tilburg. De reden was het toen pas gepubliceerde onderzoek naar de psychologische effecten van het eten van vlees. Vlees eten zou bijvoorbeeld verband houden met hufterig gedrag. Ik zei toen nog tegen hem dat ik het maar raar vond dat iets wat zo duidelijk is, zo nodig toch nog door de wetenschap bewezen moet worden. Naar nu blijkt heeft hij onderzoeksresultaten verzonnen en deed hij dit in het verleden wel vaker. Volgens het Brabants Dagblad is de wereld van de wetenschap geschokt door deze ontdekking. Zou het werkelijk? Wat Diederik Stapel deed kan en mag natuurlijk niet, maar zou het werkelijk zo zijn dat dit soort dingen niet veel vaker gebeuren in de wetenschap? Me dunkt van wel. Als het al niet om het geld is door bijvoorbeeld onderzoeksresultaten zodanig te beïnvloeden dat vergunningen kunnen worden verkregen, dan wel door het ego en de ambitie van wetenschappers. Wetenschappers zijn ook maar mensen en geen machines. De wetenschap pretendeert objectief te zijn en haast wiskundig in zijn exactheid, maar ook wetenschap is subjectief en wispelturig. Wat vandaag waarheid is kan morgen door een ander onderzoek weer ontkracht worden. Wat dat betreft kan ik Diederik wel een beetje begrijpen en heb ik met hem te doen als de media de komende tijd over hem heen zou vallen als dé boosdoener in de wetenschappelijke wereld. Niet alles hoeft wat mij betreft onderzocht worden om niet al duidelijk genoeg te zijn van zichzelf. Neem nou bijvoorbeeld het ‘feit’ dat het nog steeds voor het overgrote deel vrouwen zijn die thuis de maaltijd bereiden. Dat zou je kunnen gaan onderzoeken, maar nodig is dit niet. Hoe ik dit zo weet? Heel simpel: ‘s morgens en ‘s middags zie ik voornamelijk vrouwen de hond uitlaten, en ‘s avonds tussen zes en zeven zijn het bijna altijd mannen die dit doen. Als tegenprestatie zeg maar, voor het koken door de vrouw. Dan ga ik wel even van de hypothese uit dan men samen de afwas doet of een vaatwasser heeft. Ik kan nu eenmaal niet alles weten.

Vriendin L. kreeg deze week na een MRI-scan te horen dat het propje in haar hoofd als gevolg van de wekenlange bestraling gekrompen is. In de breedte 3mm en in de hoogte 2mm en heeft nu de grootte van een eikeltje. De artsen zeiden dat ze al tevreden waren geweest met een groeistop. dus deze uitslag is heel erg goed te noemen. Soms is geweldig nieuws maar een paar millimetertjes groot…

Ik heb al weleens vaker wat geschreven over wetenschappelijke onderzoeken waarbij je je af kunt vragen waarom ze (nog) gedaan worden. Ze kosten namelijk altijd geld, dus van tevoren even nadenken over het nut van een onderzoek is dan wel op zijn plaats. Over dierproeven heb ik het dan niet eens. Met betrekking tot voeding kun je inmiddels door de bonen de bos wortels niet meer zien. Dan is koffie weer goed, dan weer slecht. Twee eieren per week is echt het maximale en nee, iedere dag een eitje kan best. En mensen met lange wijsvingers hebben meer kans of de een of andere vorm van kanker en mensen met grote oren meer kans op hersenvliesontsteking. Of zoiets. Zo zal er vast nog weleens een onderzoek plaatsvinden dat onomstotelijk zal bewijzen dat mensen die vaker buiten komen meer kans hebben op een verkeersongeluk dan mensen die binnen blijven. En die binnen blijven hebben weer meer kans op ongelukken in huis. Meer van dat soort flauwekul staat verzameld op een pagina van Scientias: Duhuh: de minst verrassende onderzoeksresultaten van 2010. Zo worden kinderen die de hele dag voor de tv hangen eerder dik. Goh, hoe zou het toch komen? Misschien de volgende keer gewoon het gezonde verstand gebruiken? Scheelt een hoop geld.

Britse wetenschappers hebben de eeuwige discussie tussen katten- en hondenliefhebbers voorgoed beslecht: honden zijn de slimste. Onderzoekers van de universiteit van Oxford kwamen tot die conclusie nadat ze de hersenen van meer dan vijfhonderd soorten zoogdieren hadden geanalyseerd. (bron: De Standaard)

Alweer zo’n onderzoek waarbij ik me even met mijn pootje op mijn achterhoofd moet krabben. Ben je slimmer als je jezelf geleerd hebt een deurklink omlaag te duwen, of als je je baasje zover hebt gekregen dat hij even een luikje voor je in de deur zaagt? ‘Een hond gaat in interactie met zijn baasje en toont dus dat hij over meer sociale capaciteiten beschikt dan een kat’. Daarom zijn de hersenen van honden en andere ‘sociale’ dieren volgens de onderzoekers groter en complexer van opbouw. Nou en? Ik zeg dat een kat zijn hersenen gewoonweg efficiënter weet te gebruiken. Een kat kun je zogenaamd niks leren, maar bewijst dat dan niet juist dat katten intelligenter zijn? Het is juist een teken van intelligentie en onafhankelijkheid als je jezelf in staat weet invloeden van buitenaf te weren en daardoor authentiek en zelfstandig blijft. Bij mensen is dat ook zo. Het gepeupel loopt overal blindelings achteraan, terwijl een intelligent en origineel iemand zich verre houdt van dit soort invloeden en zich niet snel gek laat maken. Het onderzoek is daarom niet volledig. Alleen de grootte van iemands hoofd en hersenen zegt niks over diens intelligentie. Kijk maar naar Gordon.

Omdat ik iemand ben die graag meedenkt en zich verantwoordelijk voelt voor zijn omgeving, heb ik me de afgelopen jaren aangemeld bij diverse panels, enquêtebureau’s en dergelijke. Regelmatig krijg ik dan, meestal via e-mail, een oproep deel te nemen aan een onderzoekje. Vanochtend was het de beurt aan woningbouwvereniging WonenBreburg waar ik mijn flat van huur. Het ging over het sjieke bewonersblaadje dat ik een paar keer per jaar bij me in de brievenbus vind. Of ik het ken? Ja. Of ik het lees? Nee. Einde onderzoekje. Nee zeggen scheelt tijd. En dus geld. Wedden dat ik volgend jaar toch weer een brief krijg met de melding dat de huur weer zoveel procent omhoog gaat?

Volgens een aantal neurologen die al tientallen jaren onderzoek doen naar de werking van de hersenen, is het ronduit mogelijk dat ook dieren spirituele ervaringen kunnen hebben. Volgens de onderzoekers ontstaan spirituele ervaringen in primitieve delen van onze hersenen die ook veel dieren bezitten en ze achten het daarom aannemelijk dat dit soort ervaringen ook bij dieren kunnen optreden. We zullen het hier niet gaan hebben over de vraag of dit voor alle soorten spirituele ervaringen geldt. En met een verklaring van de werking van onze hersenen ten tijde van zo’n ervaring is ook lang niet alles gezegd. Maar heb je weleens een kat opeens om zich heen gaat kijken en dan zijn blik gefixeerd zien houden op een hoek van een kamer? Mijn eigen kat Mickey deed dit regelmatig en als ik zijn blik volgde zag ik helemaal niks. Maar hij misschien wel. Ik vind de conclusie van deze wetenschappers dan ook helemaal zo gek nog niet.

Als iemand geeuwt, is het moeilijk om niet spontaan mee te gaan doen. Sterker nog: zelfs lezen over geeuwen kan ervoor zorgen dat u moet gapen. Maar waarom zijn wij mensen daar zo vatbaar voor? Wetenschappers hebben er onderzoek naar gedaan en concluderen nu dat geeuwen heel belangrijk is: het schept een band. (bron: scientias.nl)

Eergisteren kwamen vriend Peter en ik terug van Antwerpen van weer een dagje fotograferen in het havengebied. Fotograferen, uren achter elkaar intensief kijken, is heel vermoeiend. Dus zaten we op de terugweg in de auto gezamenlijk aan een stuk door te geeuwen. Hebben we een band met elkaar? Ja, maar dat geeuwen was toch echt wel van vermoeidheid. En als ik naar Balkenende of Rutte luister moet ik ook geeuwen. Betekent dat dan dat ik een band heb met die twee? Geenszins, neen en nogmaals neen. Dan geeuw ik uit verveling. Doe ik dit tijdens een lezing en zit ik op de eerste rij, dan doe ik het ook nog eens met de bedoeling de persoon op het podium te laten weten dát ik me verveel.

Baby’s schijnen al te gapen in de baarmoeder zodra ze elf weken oud zijn. Lang dacht men dat geeuwen iets te maken had met een tekort aan zuurstof, maar onderzoek heeft inmiddels aangetoond dat dat niet het geval is. In het artikel staat ook nog vermeld dat ook alle gewervelde dieren geeuwen, zelfs slangen en hagedissen. Dat laatste kan ik sinds gisteren bevestigen. Een klein boomkikkertje, bungelend aan een takje, trok zijn bekje wagenwijd open voor een geeuw terwijl ik een foto van hem probeerde te maken. Als mens voelde ik op dat moment een band met dat beestje, alleen vermoed ik dat dit gevoel niet wederzijds was. Veel meer vermoed ik dat het kikkertje zich afgevraagd zal hebben hoelang dat menspersoon nog bezig zou zijn met zijn fototoestel en kon het uiteindelijk een geeuw niet meer onderdrukken. Heel begrijpelijk. Ik baal er alleen van dat ik die geeuw niet op de foto heb.

‘Voor het eerst hebben wetenschappers in het brein van een ongewerveld dier een structuur ontdekt die vergelijkbaar is met onze hersenschors. De onderzoekers verwachten dat ook andere ongewervelde dieren zoals insecten, spinnen en schaaldieren over een soortgelijke structuur in de hersenen beschikken. De hersenschors is bij mensen betrokken bij leerprocessen, geheugen, gedachten, taal, bewustzijn en nog veel meer. Ook dieren gebruiken dit deel van de hersenen voor een aantal van deze functies.’ (bron: scientias.nl)

Alweer een mooi voorbeeld van hoe mensen intelligentie bij dierlijk leven onderschatten. Lang werd beweerd dat (de meeste) dieren niet over zo’n prachtige complexe hersenschors beschikten zoals mensen en dat dat het grote verschil was tussen ons mensen en de dieren. Over insecten werd in dat kader niet eens gesproken. Maar ook fouten maken is een onderdeel van de hogere processen die plaatsvinden in de hersenschors. ‘Het borstelwormpje leeft in zelfgemaakte gangetjes, onderzoekt zijn omgeving actief voor voedsel en aan zijn gedrag te zien is hij in staat om te leren’. En het kleine ding heeft dus een hersenschors(je). Piepklein welliswaar, maar zie jij je al een gangetje graven onder de grond met een hoofd ter grootte van een voetbal?