SpoenkJack Tummers

Op de universiteit van Groningen heeft psychologe Roos Pals een interessant onderzoek gedaan. Welke aspecten in een omgeving zorgen ervoor dat een mens zich prettig kan voelen en daardoor beter kan herstellen van stress. Iedereen weet wel dat het veel heilzamer is een wandeling te maken door het bos dan door de stad. Tenzij je iemand bent die zijn stress graag onderdrukt door te gaan shoppen. Uit het onderzoek blijkt dat een virtuele dierentuin een goede plek is voor mensen om te herstellen van stress en vermoeidheid. Een uitslag die te verwachten viel, maar wat het onderzoek extra interessant maakt is dat ze ook keek naar andere elementen in die omgeving, zoals bankjes, hekken en prullenbakken. ‘Moderne bankjes die niet in de omgeving pasten, bleken een negatieve invloed te hebben op hoe samenhangend proefpersonen de omgeving vonden. En dat had weer invloed op hoe aantrekkelijk de omgeving werd gevonden, hoeveel plezier men ervoer in de omgeving en hoe goed men kon herstellen van stress in de omgeving’. Allemaal heel erg logisch en vanzelfsprekend, en toch is het altijd weer opvallend hoe weinig met dit soort feiten rekening wordt gehouden bij de inrichting van een stad. Of dat nu een gebouw is, een plein, rotonde of straat, of inderdaad zoiets als een prullenbak of een bushokje. Architecten en designers ontwerpen in mijn ogen te vaak vanuit het hoofd. Ook in het hoofd zit een soort hart met gevoel. Dit hart is echter vooral bezig met zoeken naar een opvallend beeld, een aparte en unieke vorm. Daardoor zijn dit soort ontwerpen al vaak bij voorbaat een storend element in de omgeving. Alsof ze de zinnen vooral moeten ‘prikkelen’, en niet om ze met rust te laten of te brengen.

In Tilburg moest jaren geleden een nieuw ontwerp gemaakt worden voor de Heuvel, het centrale plein in de stad. Een aantal ontwerpers waren benaderd en de inwoners van Tilburg mochten stemmen via internet. Het resultaat was een ontwerp. Leuk op de tekentafel, maar niet iets om als burger in te moeten leven. Vind ik. Een ‘vlakte’ werd het, met in de grond verstopte fonteintjes en hier en daar een lange rij met bankjes die allemaal dezelfde kant op staan. Op de foto is een gedeelte van de Heuvel te zien. Wat zou er mis zijn geweest met een paar mooie platanen, her en der houten bankjes en bloemperken? Gewoon, vriendelijk en groen. Echt een centrale plek waar je als Tilburger even naartoe komt om te mijmeren over het leven en dat soort dingen. Nu is het vooral een plein dat je graag zo snel mogelijk wilt oversteken, meer niet.

De vader van mijn ex was een francofiel. En zal dat nog wel zijn neem ik aan. Met trots liet hij een keer de stokken aan me zien met daarin de namen gekerfd van iedere vakantiebestemming. Hij had er al zo’n twintig aan een rekje in de bijkeuken hangen. Twintig keer naar Frankrijk en niet eens een keertje naar een ander land. Ja, dan mag je je met recht een francofiel noemen. Anderen noemen zichzelf met trots anglofiel en gaan zo goed als altijd naar Engeland op vakantie, lezen voornamelijk angelsaxische literatuur en kijken alleen maar naar BBC 1 en 2. En 3 en 4 als ze extra willen betalen voor die zenders, en dat zullen ze dan ook wel. Maar wat heeft dat logootje van Tilburg daar nu mee te maken? Ach ja, dat is weer zoiets. Zoiets van op de kaart krijgen en toeristen trekken, van kijk ons en wij horen erbij en van middenstand en waar zouden we zijn zonder verkiezingen. Zo’n verkiezing is Beste Binnenstad van Nederland, en door heel Tilburg zie ik nu her en der affiches achter ramen hangen met dit logo en het onderschrift ‘Ook trots?’. Je maakt als Tilbofiel dan kans op een geheel verzorgd arrangement. Ook weer zoiets. Arrangementen (uitspreken met een Goois accent). Vandaag is geloof ik zo’n dag dat ik me nogal snel kan ergeren aan dit soort dingen, ik weet ook niet hoe dat komt. Wat ik wel weet is dat ik dit niet zo snel zou doen als er niet zo vaak aanleiding toe was :(.

Terwijl ik onlangs even op iemand moest wachten, bladerde ik door een exemplaar van de Encyclopedie van Tilburg dat daar op een tafeltje lag. Ik ben zelf geen Tilburger van geboorte, maar vind dit soort initiatieven om wetenswaardigheden van een stad of streek te verzamelen altijd erg leuk en aanmoedigingswaardig. Terwijl ik zo aan het bladeren was kwam ik een stukje tegen over de oude begraafplaats aan de Bredaseweg waar ik regelmatig wel eens oploop om er foto’s te maken. Het blijkt dat deze begraafplaats ooit in opdracht van de Fransen is aangelegd, ergens tussen 1811 en 1813. De toenmalige locatie voor dit kerkhof was gelegen buiten de bebouwde kom. Als je het kaartje bekijkt van de stadsgrenzen van het huidige Tilburg, de deelgemeenten Berkel-Enschot en Udenhout niet meegerekend, kun je zien dat het kerkhof (de rode ‘punt’) zich al lang niet meer buiten de bebouwde kom bevindt, maar eerder in het centrum. Hoewel, het centrum is geografisch gezien ook al lang niet meer het centrum. Het beste bewijs hiervoor leveren de pizzeria’s die aan huis bezorgen. De meeste van deze pizzeria’s zijn allemaal gevestigd in wat nu nog steeds Tilburg-West heet en waar ik zelf ook woon. Geografisch gezien het centrum van het huidige Tilburg en de ‘ideale’ locatie om als uitvalshaven te dienen voor de jongeren die met hun brommertjes pizza’s moet gaan bezorgen bij mensen thuis. Nou ja, als je bedenkt dat het vanaf Tilburg-West tot in de uithoek van de wijk De Reeshof nog steeds 9 kilometer is…

‘Dit is de eerste keer dat ik op de fiets ben’. Een jongen van een jaar of toch minstens 18 stond naast me bij het stoplicht en moest blijkbaar iets kwijt. ‘Kun je hier doorfietsen?’. Ik keek naar de overkant van de weg waar een prachtig rood fietspad zich honderden meters ver uitstrekte, nog glimmend van het nieuwe asfalt. ‘Mijn auto moet gekeurd worden, daarom ben ik vandaag op de fiets. Voor het eerst’. Ik wist niet of ik hem nou moest complimenteren of medelijde met hem moest hebben. Wat onwennig zat hij op zijn fiets, het zadel net iets te hoog afgesteld. Waarschijnlijk geleend van een familielid of kennis. ‘Maar zo zie je nog eens wat hè?’. Ja, zo zie je nog eens wat. En hoor je nog eens wat. Hij was zichtbaar onzeker en keek me regelmatig zijdelings even aan. Het is dan ook niet niks, zomaar in de buitenlucht op de fiets, helemaal alleen temidden van het verkeer. Toen het groen was ‘trok hij snel op’ en fietste voor me uit. Een beetje slingerend, zoals ook kinderen dat doen die net hebben leren fietsen op een voor hun te grote fiets. Af en toe keek hij schuin achterom, of ik nog in de buurt was. Voor het geval er iets mis zou gaan tijdens het fietsen, dat ik hem dan misschien wel naar huis zou kunnen brengen. Honderd meter verderop sloeg ik linksaf en verloor hem uit het oog. Uren later vroeg ik me nog af of hij het had weten te redden, zijn long way home. Het zijn voor iedereen onzekere tijden, en voor iedereen blijkbaar op zijn eigen manier.

Het fietstunneltje onder de Ringbaan West in Tilburg. Voor velen altijd een doorn in het oog omdat de gehele onderkant volgespoten was met graffiti. Sommigen noemden het een rovershol waar je in het donker niet graag meer doorheen fietste. Ik vond het zelf altijd wel meevallen, en als er eenmaal voldoende graffiti tegen de muren zit komt er ook niks meer bij. Ik vind het soort graffiti dat op dat soort plekken aanwezig is erg lelijk en volkomen nutteloos, maar tegenhouden lukt toch niet. En nu is men dan bezig het hele fietspad onderhanden te nemen en zijn de wanden en het tunneltje weer maagdelijk wit. Maar voor hoelang?

‘Wilt u een stukje vlees meneer?’. Het is duidelijk dat ze me nog nooit ontmoet heeft, dit alleraardigste roodharige (maar niet van eigen) meisje met schort. Die afgelopen zaterdag in de binnenstad met rode wangetjes voorbijgangers trakteerde op een gratis stukje bijna aangebrand vlees met veel knook. Ergens op deze website zwerft nog een foto van de etalage van de vleeshandelaar waar dit meisje werkt en waar ik altijd onpasselijk wordt van de zware en vettige lucht die er uit de winkel komt. Ik bedankte dus voor haar aanbod maar voegde er meteen aan toe dat ik wel even een foto van haar wilde maken. ‘Oh wat leuk!’ zei ze, en vroeg zich helemaal niet af waarom ik een foto van haar wilde maken. Mijn weerzin tegen dat vieze vlees, gecombineerd met dat onschuldige en een en al vriendelijkheid uitstralende jonge gezicht van dat meisje. Weet zij ook veel. Ze werkt gewoon bij een slager, meer niet.

Ik kwam terug van boodschappen doen, op de fiets. Voor mij fietste een meisje van een jaar of heel wat jonger dan ik. Gympies, legging, kort rokje, spijkerjasje en lange blonde haren. Een algemeen voorkomende soort in deze tijd van het jaar, maar daarom niet minder leuk om naar te kijken. Terwijl we bij het stoplicht het kruispunt overstaken werd er naar haar getoeterd vanuit een auto met openstaande ramen. Het meisje keek even snel opzij zonder er verder op te reageren. Aan de overkant liepen twee mannen hun hond uit te laten. Een van hen riep vrolijk ‘Ik kan niet toeteren maar ik vind jou ook leuk hoor!’. Ik moest hierom lachen en het meisje ook. Lekker ad rem, dat mag ik wel. Misschien omdat ik het zelf niet zo erg ben. Ik bedacht me namelijk pas achteraf dat ik mijn fietsbel even had moeten laten rinkelen. Dan was de grap pas compleet geweest. Nu is hij dat misschien ook wel, maar alleen maar voor de anderen. Die weten namelijk niet dat ik nog had willen bellen. Gek dat (g)één belletje gevoelsmatig zo’n verschil kan maken.

Het zou een mooie titel kunnen zijn voor een boek of film. In werkelijkheid was het een klein voorvalletje in de supermarkt. Een slonzig geklede en overduidelijk dronken man stond te wachten bij de kassa. Achter hem stond een man in driedelig pak en met glanzende zwarte schoenen en met een enorme krabpaal in zijn armen. Ik keek achterom naar de rij met kattenvoer, op zoek naar nog meer krabpalen, maar zag alleen maar zakken met kattenvoer. De dronkaard maakte er een opmerking over waarop de keurig geklede man antwoordde dat hij dat ding altijd bij zich droeg, waar hij ook naartoe ging. Gedurende een vijftal minuten kletsten en grapten de twee lekker door en namen voorbij de kassa afscheid van elkaar alsof ze elkaar al jaren kenden.

Citylights van Chaplin schoot even door mijn hoofd vanwege de vriendschap tussen de zwerver en de miljonair, en ook een aflevering met de Vieze Man die ik in gedachten voor me zag maar die in werkelijkheid nooit gemaakt is: ‘Lekker hè, zo’n krabpaal!’. Het was zo mooi om te zien dat ik helaas hun gesprekje zelf niet meer gevolgd heb. De dronken man met lang grijs haar en de man in pak met glad achterover gekamd haar, minstens twee koppen groter. Alsof er even een scheurtje was ontstaan in de gangbare manieren van contact tussen gangbare groepen mensen.

Nog een scheurtje: De gek.

Het beeld van Willem II in Tilburg is verplaatst. Jarenlang stond het op de Tilburgse Heuvel, aan de kant van Hotel Mercure, aan de zuidkant van het plein. Toen moest het plein opeens verherbouwd worden en was er geen plek meer voor Willem op zijn oude stek. En dus werd hij opgepakt en verplaatst naar de overkant. Net zo makkelijk.

Aan de voet van Willem II zitten een aantal dames. Allegorische figuren heten ze te zijn, en een van hen houdt een tablet voor zich en heeft een (teken)pen in de aanslag. Ze kijkt de andere kant op om het beeld dat ze wil natekenen goed in zich op te kunnen nemen, en wat ziet ze dan? Helemaal niks… Vroeger keek ze recht naar de Heuvelse kerk met zijn twee torens, tegenwoordig zit ze honderdtachtig graden gedraaid en ziet ze alleen nog maar dit. Ik denk niet dat de architecten daar destijds rekening mee hebben gehouden.

Voor mij had Bavaria niet met een nieuw logo en nieuwe kleuren hoeven komen, ik drink het zo ook wel. In Maastricht zag ik het nieuwe logo naast dat van de politie hangen. Beiden zijn overwegend blauw-wit. In het ene pand zit een kroeg, in het pand ernaast een wijkpost van de politie. Ik ben er nog niet uit, maar misschien zit er voor Bavaria stiekum meer achter dan alleen maar een restyling.