SpoenkJack Tummers

‘Krasjes horen bij het leven’ zei vriendin P. ooit tegen me toen ik nogal erg kieskeurig en kritisch begon te worden tijdens mijn zoeken naar een niet te dure maar ‘zo goed als nieuwe’ tweedehands motorfiets. Soms heb je zo’n opmerking van iemand nodig om je uit een vorm van dwangmatig handelen of denken te halen. Daarna was de keuze snel gemaakt en kocht ik een motor met een flinke schram op de stuurkuip. Opeens was ik verlost van dat pietepeuterig denken en vond ik krasjes onbelangrijk.

Tijdens mijn vakantie van vorige maand kwam ik erachter dat er zich ook krasjes beginnen te vormen op mijn voeten. Op andere plekken op mijn lichaam – met name gezicht en handen – had ik al veel eerder groefjes ontdekt. En gelukkig maar dat ik me die opmerking van P. weer herinnerde, want voor heel even was ik toch geneigd hier heel pietepeuterige gedachten over te gaan hebben.

Van links naar rechts zijn dit de horloges die ik tot nu toe gedragen heb en die ik om de een of andere reden allemaal bewaard heb. Ik vind het wel leuk ze hier even te laten zien. Ze doen het allemaal nog, en alleen de eerste twee in het rijtje zouden ieder etmaal een keer opgedraaid moeten worden. De rest is digi of quartz.

De eerste in het rijtje kreeg ik van mijn ouders toen ik een jaar of acht was. De reden waarom weten ze zelf ook niet meer, maar waarschijnlijk hoopten ze dat ik hiermee de tijd wat beter in de gaten zou gaan houden. Hun tijd dan, want die van mij beschouwde ik toen nog als een soort privébezit en dus zeer rekbaar. Mijn tijd hoefde wat mij betreft ook niet sychroon te lopen met die van anderen, als hij maar overeenkwam met de tijden in de tv-gids. Voor de rest was een blik naar buiten werpen voldoende om te weten te komen of het tijd was om een partijtje te gaan voetballen.

De tweede in het rijtje is van mijn vader geweest. Hij gebruikte deze altijd tijdens zijn werk als stratenmaker omdat een polshorloge dan alleen maar in de weg kan zitten. Zelf heb ik hem maar korte tijd gebruikt en dan altijd los in mijn broekzak. Om te voorkomen dat hij per ongeluk hier eens uit zou kunnen vallen heb ik hem daarna vrij snel opgeborgen in een kistje met andere kostbaarheden, zoals de oude pijpenstopper van mijn opa.

De middelste is een Swatch, maar dan zonder origineel bandje. Dat bandje van kunststof ging namelijk iedere paar maanden stuk en vervanging kostte telkens tien gulden. Een leuke bijverdienste voor een merk dat destijds toch al zo populair was dat menigeen meerdere exemplaren in huis had. Voor mij was de lol er in elk geval snel van af en daarom ging ik over tot het kopen van nummer vier in het rijtje.

Nummer vier was een rotding. Het uurwerk zelf ging nog wel, maar de kast werd al snel zo lelijk dat ik besloot het maar een tijd helemaal zonder horloge te doen. Dat tijdje werd uiteindelijk een periode van een paar jaar, en toen mijn vader besloot een ander horloge te gaan kopen kon ik de ‘oude’ van hem krijgen. Dat is dus nummer 5, een Seiko, en eigenlijk een afschuwelijk goed ding. Ik hoef het zo goed als nooit bij te stellen en dat is dan misschien ook het enige minpunt aan dit horloge. Het loopt té synchroon met de rest van de tijd.

Mensen stellen elkaar wel eens de vraag ‘Hoe laat heb jij het?’, en ga je er dan eigenlijk niet van uit dat iedereen zo zijn eigen tijd heeft? Misschien moet iemand dan maar eens een horloge uitvinden die de subjectieve tijd kan aangeven van de persoon die hem draagt. Zou je namelijk willen weten hoe laat het ‘exact’ is, kun je beter samen even kijken op teletekst of internet.

Ik kan genieten van de acrobatische toeren van de turners, de sprong- en slagkracht van de volleyballers en de concentratie en het gevoel van de tafeltennissers. En ook de paarden vind ik mooi om te zien, de roeiers, het fietsen, schermen, schieten en worstelen. Maar het mooist vind ik toch altijd weer atletiek, en dan met name de loopnummers.

Vorige week nog zat ik helemaal ontroerd te kijken naar de finale van de vrouwen op de 10.000 meter. Zo mooi! De bewegingen van dat prachtige ding dat een menselijk lichaam is, en zo puur de wedstrijd. Wat is er ouder op het gebied van sport dan de gedachte ‘Wie het eerst bij die boom is?’. En niets om je bij te helpen dan lopen, lopen en nog eens lopen. Zo lang mogelijk en zo snel mogelijk. Kort kan ook mooi zijn, zoals de 100 meter sprint, maar het maar doorgaan en doorgaan heeft iets ‘oers’. Zet wat bomen langs de baan en je ziet zo de mens lopen zoals hij dat duizenden en duizenden jaren geleden waarschijnlijk ook deed. Van toen naar nu, in eenzelfde soort beweging. En de tijd staat dan, voor mij in elk geval, even helemaal stil.

Ik moet nu ook nog even terugdenken aan de marathon voor vrouwen tijdens de wereldkampioenschappen van 1991 in Tokyo. Dat heb ik moeten opzoeken en ik schrik weer eens hoe snel de tijd blijkbaar gaat. Toen startte de marathon ergens rond middernacht Nederlandse tijd. Het was toen niet mijn bedoeling de wedstrijd uit te kijken, maar deed het toch. Ene Yuko Arimori (ook moeten opzoeken) is me daarbij als beeld en gevoel erg bijgebleven. Ze had een techniek waarbij je je al vanaf het begin afvroeg hoe lang ze het nog zou volhouden. Ogenschijnlijk niet sierlijk, maar dat maakte het nog eens extra mooi om naar te kijken. Teer, broos, en tegelijkertijd volhardend liep ze toen naar een prachtige 4e plek. En misschien kijk ik zo ook wel naar de mens in het algemeen: teer en broos, maar wie weet hoever we nog kunnen komen.

Als je te maken krijgt met sterfgevallen in familie- of vriendenkring – of daarbuiten – ontkom je niet aan de vraag hoe lang je zelf nog te leven hebt. Wat is je eigen levensverwachting? Hoeveel dagen heb je zelf nog?

Behalve dat je natuurlijk vanalles en nog wat verwacht van je leven, hoe het zou moeten lopen en hoe het zou moeten zijn, kun je vanaf je geboorte niet anders doen dan optellen. Te beginnen bij dag 0 tel je hier elke dag één bij op, en dan maar kijken hoever je komt. Misschien heb je pech en stopt de teller bij 2000, maar misschien is het leven je goedgezind en komen er nog vele en vele dagen bij.

Dieren in de bio-industrie* kunnen niet anders dan aftellen. De eindstand van hun teller staat al lang vast, en iedere dag gaat hier één van af. Voor varkens is dit ongeveer 180 dagen, voor kippen ongeveer 42. Tenzij je als kuikentje de pech hebt geboren te worden als mannetje, want dan is het al meteen met je gedaan.

Deze dieren leven met de dag het leven dat hun door de mens is opgelegd, en het is hun enige ‘geluk’ dat ze zich hier zelf niet van bewust zijn. Ze hebben dus zelf geen levensverwachtingen en dat is maar goed ook. Op deze manier kunnen ze gedurende hun miserabele leven* tenminste nog iets van hun waardigheid en identiteit behouden. En wat dat betreft is de mens niet beter af dan het dier, want ook hij is zich in mijn ogen niet bewust van wat hij doet. Ook zijn dagen zijn geteld, genoeglijk gevat in een optelsom vol verwachte uitkomsten…

* Bij biologische boeren zijn dieren al heel wat beter af. Ze krijgen beter voer, hoeven minder of minder vaak te ‘presteren’, hebben meer ruimte, leven in de regel langer en de ‘einddatum’ van bijvoorbeeld zeugen staat niet al van tevoren vast. Lijkt me een makkelijke keuze voor de vleeseter…

Zo langzamerhand beginnen ook op mijn verjaardagskalender de kruisjes te verschijnen achter namen. Tot nu toe zag ik ze vooral bij mijn ouders thuis op de kalender staan. Namen van mensen die ik nooit heb ontmoet, sommigen al tientallen jaren geleden overleden. Maar dit jaar heb ik opeens zelf al drie kruisjes moeten plaatsen achter namen van mensen die ik zelf gekend heb, gevolgd door het jaar van geboorte en het jaar van overlijden.

Vanochtend kreeg ik een telefoontje van mijn moeder dat een tante overleden is. Twee weken geleden zat ik nog in de kerk in Sittard bij de begrafenisdienst van een oom, en in februari van dit jaar overleed vriendin L. Nu is het niet zo dat er nog niet eerder vrienden of familieleden overleden zijn, want behalve de opa’s en oma’s, ooms en tantes, overleed een paar jaar geleden onverwachts de man van een goede vriendin, en in mijn studentijd besloot ook een vriend – nog geen dertig jaar oud – dat hij al genoeg had van het leven.

Het verschil met voorheen is dat het nu voelt alsof het ook mijn taak aan het worden is een overzicht bij te gaan houden van welke mensen er in mijn leven zijn geweest. En ik vind het nog steeds een beetje vreemd om dit te doen op een verjaardagskalender, maar om nu twee aparte kalenders naast elkaar te gaan hangen is ook overdreven. Het enige wat ik dan wel nog moet doen is een nieuwe verjaardagskalender kopen. De Rooie Oortjes Kalender die ik ooit in een gekke bui kocht kan nu echt niet meer.

Gisterenmiddag had ik een afspraak om één uur ‘s middags. Die afspraak was al gemaakt medio december vorig jaar. Zowel de ander als ik waren op exact hetzelfde tijdstip op de afgesproken plaats aanwezig. Wonderbaarlijk!

‘Hoezo?’, zul je zeggen, dat is toch normaal als je iets afspreekt? Dat is toch juist de hele achterliggende gedachte? Ja natuurlijk, dat is ook zo. Maar toch… In die enorme oceaan van ruimte en tijd, twee mensen, twee afzonderlijke deeltjes in dat grote geheel die op een gegeven moment iets tegen elkaar zeggen, vervolgens ieder voor zich weer opgaan in die oneindigheid aan mogelijkheden en variaties, en het dan toch voor elkaar spelen om elkaar een hele tijd later weer tegen te komen, en dan ook nog eens op de afgesproken plaats en op de afgesproken tijd.

Dat vind ik toch knap. Met de afspraken die ik met mezelf maak gaat dat namelijk heel wat moeizamer.

‘Tijdmachine’ had als titel ook gekunnen, maar klonk opeens teveel als ‘eierwekker’ toen ik het opschreef. Dus dan toch maar op z’n Engels. Het is tevens de titel van een prachtige en sfeervolle sciencefiction klassieker uit 1960: The Time Machine. Een film waarvan het verhaal begint rond de kerst/jaarwisseling van 1900 en past dus heel mooi in deze tijd van het jaar.

Ik moest er aan denken toen ik vanuit mijn huiskamer naar buiten keek. Beneden in het parkje achter mijn flat liep een jonge vrouw haar hond – een kleine zwart-witte poedel – uit te laten. Het uitlaten was al lang geen vreugd meer zo te zien, want met haar mobieltje tegen haar oren gedrukt zat ze met haar hoofd duidelijk in een hele andere wereld. De hond maakte het niks uit natuurlijk, als die maar naar buiten kan.

lees verder »

Toeval bestaat niet. Maar vannacht toevallig even wel.

Ik werd wakker, dat kan gebeuren, en toen ik weer wilde gaan liggen vroeg ik me af hoe laat het was. Ik draaide me om naar de wekker en kneep mijn ogen samen om beter te kunnen zien. 04:27 uur.

Puur toeval of niet? Is dit een teken dat ik voortaan elke dag mijn wekker moet zetten op dit tijdstip? Ochtendstond heeft goud in de mond, maar half vijf ‘s ochtends lijkt me een tikkie overdreven, zeker in de winter. Of zou het een teken zijn dat ik aan een hergeboorte bezig ben? Opnieuw geboren worden, een nieuw leven in het verschiet. Met frisse moed en vol nieuwe energie.

Wie weet. Maar eerst even terug naar bed, anders gaat me dit toeval later op de dag nog opbreken. Dat weet ik zeker.

In mijn studentijd kwam ik de I Tjing tegen en ik gebruikte dit boek regelmatig om even stil te staan bij de dingen van de dag en om mijn gedachten te helpen ordenen. Nu doe ik dit af en toe met Tarotkaartjes. Zoiets ‘simpels’ of westers als een geboortehoroscoop heb ik echter nog nooit laten uitrekenen omdat ik me nooit heb kunnen voorstellen wat ver weg gelegen sterren en planeten nu met mijn persoonlijkheid te maken zouden kunnen hebben. Maar uit nieuwsgierigheid, en omdat J. me maar blijft porren het eens te proberen, laat ik het volgende week dan toch een keertje doen.

Om zo’n horoscoop te laten uitrekenen moet je je exacte geboortetijd weten. Dat wist ik niet (en mijn moeder ook niet trouwens), maar zoiets kun je opvragen bij de gemeente waar je geboren bent. Je vraagt dan om inzage in het geboorteregister, en daar, tussen honderden anderen, staat dan op een halve pagina vermeld wanneer en waar je geboren bent, hoe laat, en wie je aangemeld heeft.

Heel vreemd om deze gegevens daar zo te zien staan. De naam van mijn vader, beroep stratenmaker, mijn naam en vervolgens ‘geboren te (straatnaam + plaats) om 04:27u’. Het begin van mijn bestaan en een bewijs dat ik onderdeel ben van deze maatschappij, ongeacht de twijfels die ik hierover af en toe heb. Wat echter nog vreemder was om te lezen waren de namen van personen die allemaal op of rond dezelfde dag geboren zijn als mij, sommigen zelfs rond dezelfde tijd. Maar ik ken ze niet en ben ze waarschijnlijk ook nog nooit tegengekomen. Maar het voelde alsof wij allen uit hetzelfde nest afkomstig zijn, verbonden in en door de tijd.

Zou dát niet eens een mooie reden zijn voor het organiseren van een reünie!?

Voor mensen met een dementie is het begrip ‘tijd’ erg betrekkelijk en moeilijk grip op te krijgen. Vandaag is vroeger, en wat vroeger was lijkt vandaag wel te gebeuren. Kortom, deze mensen weten zich geen weg meer in de vierde dementie.

Zelf heb ik hier gelukkig geen last van, maar de andere drie dimensies zorgen soms wel nog voor problemen. Zo heb ik soms het idee niet meer voor- of achteruit te kunnen en gebeuren en links en rechts van me dingen waar ik geen vat op lijk te krijgen. Boven en beneden heb ik het niet eens over, daar word ik alleen maar kotsmisselijk van.

Eigenlijk hebben mensen met een dementie het dan nog makkelijk.