SpoenkJack Tummers

Vanavond werd in de Universiteit van Tilburg de jaarlijkse Warandelezing gehouden, dit keer door Wubbo Ockels. Thema was duurzame energie. Bij de ingang van de zaal stond een bord met de titel van de lezing: En nou even allemaal heel hard blazen. Dat zal wel over windenergie gaan dachten we, maar het werd de zon. Heel veel zon. Van zonnepanelen op de daken van alle huizen tot een superbus en een elektrisch aangedreven veerboot van Den Helder naar Texel. Het kan allemaal en het kan allemaal heel snel. Als de grote bedrijven en de politiek maar mee willen werken. En daar schort het aan (in)zicht op de toekomst. Ondanks heel wat dia’s met neergaande grafieken en sombere rekensommetjes was zijn boodschap toch heel positief. We leven volgens hem in een boeiende tijd met veel veranderingen en innovaties. En wat eerst saai en onwennig is (een electrische auto) wordt straks hip en modern. Wie dan nog in een auto rijdt met verbrandingsmotor wordt volgens Wubbo door de rest beschouwd als zijnde een ‘looser’. En dat is wel grappig, want waar ik ooit nog schreef dat ik nooit of te nimmer een electrisch aangedreven motorfiets zou willen, ben ik afgelopen week van mening veranderd. Ik zat op de fiets en stond stil bij een stoplicht. Naast mij stopte een scooter. Voor de verandering zat de eigenaar nu eens niet de hele tijd aan het gashandel te draaien, want dat had ook helemaal geen nut bij zijn electrische scooter. Toen het licht op groen sprong schoot de scooter vooruit en ging er met een heerlijk zoevend geluid vandoor. Waarom ook niet? Klinken niet alle coole zwevende auto’s uit Star Wars zo?

Vanochtend om half negen stonden vriend P. en ik paraat aan de Noorderplas in Tilburg Noord om wat foto’s te maken van de zonsverduistering. Collega’s van hem vonden het maar vreemd dat je daar je werkrooster voor omgooit. Foto’s van de verduistering zijn er later op de dag en morgen in de kranten meer dan genoeg te zien, dus waarom dan zo vroeg opstaan om in de kou aan rand van een watertje te gaan staan wachten tot de zon opkomt? Nou, daarom! Omdat je op een foto nog geen zon ziet opkomen en zeker niet zo mooi als deze ochtend. Eerst links een klein puntje dat uitgroeide tot een soort rugvin van een haai. En dan even later rechts daarvan nog zo’n punt! Fantastisch! Nog wat later en de twee punten groeiden aan elkaar tot een sikkel zoals je die normaalgesproken alleen maar ziet bij de maan. Het duurde vreemd genoeg lang voordat ik dat doorhad. Je bent zo gewend aan het zien van een sikkel aan de hemel, overdag, ‘s avonds of ‘s nachts, dat je er eigenlijk altijd vanuit gaat dat dat de maan is. Als het dan net zoals nu de zon is en niet de maan, dringt dat maar nauwelijks tot je door. ‘Oh kijk, een sikkel aan de hemel. Het is nieuwe maan’. Nee, geen nieuwe maan. Nieuwe zon! En een hele mooie.

Hoeft nog geen vuur te zijn… Nu het weer dagelijks een paar keer omslaat, dan weer een buitje, dan weer zon, kun je in het bos dit soort plaatjes tegenkomen. Zonnestralen die het regenwater op de boomstammen meteen weer doen verdampen. Eind oktober heeft de zon blijkbaar nog genoeg kracht om dit voor elkaar te krijgen. Over een maandje zal het haar niet meer lukken de bomen en onszelf te verwarmen.

De dagen worden korter. Niet echt natuurlijk, alleen het aantal uren dat het licht is neemt per dag af. Nog tot 21 december, en dan kunnen we weer gaan optellen. Iedere dag een paar minuutjes daglicht erbij. Tot die tijd kan het een knap deprimerende periode zijn voor degenen die niet van de winter houden, waaronder ikzelf. Ik ben helaas erg gevoelig voor licht. Ik merk het dan ook meteen aan mijn gemoed als het een donkere en trieste dag is. Dat gaat vanzelf en ik kan er bijna niks tegen doen. Een zomers muziekje opzetten, een lekker stukje chocola eten, gaan sporten, het helpt allemaal niet veel. Tot ik van iemand de tip kreeg om eens een daglichtlamp aan te schaffen. Lichttherapie is een vaak toegepaste methode om mensen te helpen die lijden aan winterdepressies. En al ben ik nooit echt depressief geraakt van een tekort aan licht, het beïnvloedt wel degelijk mijn stemming en dus ook mijn zin of fut om dingen te ondernemen. En dus heb ik nu een bureaulamp met daarin lampen die, veilig voor het oog, precies datgene uitstralen wat ook de zon aan voedend licht in zich heeft. En ik moet zeggen dat het best wel helpt. Af en toe zet ik de lamp in zijn hoogste stand en met de arm omhoog. Als ik vind dat het genoeg is kan de lamp weer omlaag gekanteld worden en met de dimmer op een lichtsterkte gezet worden die normaal is voor een gewone bureaulamp. Twee functies in één. De lamp van het merk Lumie is niet goedkoop (zo’n 270 euro), maar ik kan hem iedereen aanbevelen die weleens last heeft van een hè-wat-is-het-weer-een-sombere-dag-vandaag-gevoel.

Om vijf uur vanochtend al wakker, en dan is er nog niet veel anders te doen dan armen achter je hoofd en luisteren naar de vogels. Er zijn ergere manieren om wakker te worden. En ergere manieren om te moeten blijven liggen. En terwijl ik zo naar de vogels lag te luisteren vroeg ik me voor de zoveelste keer af waarom ze ‘s ochtends toch zo actief zijn. Mijn eerste (menselijke) gedachte was dat ze blij zijn dat de nacht weer voorbij is omdat ze eerder dan ons de zon al kunnen zien opkomen. Vogeltjes hebben geen gordijnen. Een soort ‘oerblijheid’ dus die in iedere levend wezen zit, om na de diepte van een nachtelijke golf weer als vanzelf naar boven gestuwd te worden naar het licht. Het wordt weer dag en we zijn er nog. Laten we zingen!

Zo moet je echter niet denken, dat is niet wetenschappelijk. Het zal vast wel weer iets te maken hebben met overlevingsdrang en conditionering. Ik ben daarom maar even gaan zoeken op internet naar de eigenlijke reden achter dit fenomeen en kwam deze verklaringen tegen:

GOEIEVRAAG.NL: Het voorjaar en zomer is het voor een vogeltje de tijd om aan een gezinnetje te denken en daarvoor moet je wel een eigen plekje hebben. Heb je dat gevonden dan zet je een grote bek op om iedereen te laten weten dat dit jouw plekje is. En daar moet je al vroeg mee beginnen, liefst al net voor het licht wordt! Dan weten de anderen waar ze aan toe zijn. Zijn in het najaar de kindjes al de deur uit en het steeds later licht wordt, dan is het tijd om uit te slapen, dus hoor je dan niets.

VPRO NOORDERLICHT: Zo’n veertig jaar terug speculeerden ornithologen dat roodborstjes, die overal ter wereld ’s ochtends als eerste gaan zingen, ook als eerste de zon zien opkomen. Dat klopt, zeggen biologen nu na onderzoek onder 57 soorten zangvogels: het roodborstje heeft de grootste ogen. Hekkensluiter is de pimpelmees, wiens stem het laatste klinkt – zijn kraaloogjes zien het morgenlicht soms pas anderhalf uur later.

Hmmm. Een nieuwe vraag komt nu in me naar boven. Als het eerste klopt en ook het tweede, dat van de grootte van de ogen, waarom worden alle vogels dan niet tegelijkertijd wakker van het gezang van de roodborstjes en gaan ze vervolgens allemaal meezingen? Zou het misschien kunnen zijn dat hoe kleiner de ogen hoe slechter de oren? Edwin van de Sar heeft grote oren en geen bril. Ik heb kleine oren en -6. Voldoende reden voor wetenschappers om dit eens nader te gaan onderzoeken lijkt me.